Debaty sejmoweX Kadencja

Interpelacja w sprawie udzielania pomocy prawnej przez osoby posiadające wyższe wykształcenie prawnicze, ale niebędące adwokatami ani radcami prawnymi

   Szanowny Panie Ministrze! Wprowadzone przez ustawę z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361) przepisy zmieniające przepisy ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) oraz ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059) dawały szerszy dostęp do wykonywania zawodów prawniczych, a co za tym idzie, zwiększały konkurencję na rynku usług prawnych.    Tymczasem z treści dwóch orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 i z dnia 8 listopada 2006 sygn. akt K 30/06 wynika, iż wprowadzone przez ustawę z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361) przepisy zaskarżone przez Naczelną Radę Adwokacką oraz przez Naczelną Radę Radców Prawnych zmieniające przepisy ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze oraz ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych są niezgodne z konstytucją.    W uzasadnieniach tych orzeczeń Trybunał Konstytucyjny podał, iż dostrzega potrzebę społecznej dostępności do pomocy prawnej, lecz jednocześnie zastrzegł konieczność jej właściwego wykonywania oraz ochrony prawnej osób z niej korzystających.    W dalszej części uzasadnienia swego wyroku Trybunał wskazał, że ˝zadaniem ustawodawcy (i przedmiotem jego odpowiedzialności) jest określenie optymalnego w danej sytuacji modelu przygotowania i wykonywania zawodu prawnika. Przyjęte rozwiązania cechować musi wszakże koherencja i brak sprzeczności, równe traktowanie osób wykonujących poszczególne zawody prawnicze lub aspirujących do ich wykonywania, unikanie rozwiązań sprzyjających omijaniu prawa, a także przerzucaniu ryzyka niewłaściwie świadczonych usług prawniczych na odbiorców tych świadczeń (w tym zwłaszcza: gorzej sytuowanych)˝.    W ocenie Trybunału zawody zaufania publicznego wymagają szczególnej ochrony odbiorców świadczonych w ich ramach usług. Z tego powodu tak weryfikacja przygotowania do zawodu, jak i nabór do zawodu nie mogą być pozostawione nieograniczonej swobodzie gry rynkowej, bez jakichkolwiek regulacji i wymogów profesjonalnych i etycznych. Określenie wymogów należy do ustawodawcy, który ponosi społeczną i polityczną odpowiedzialność za dokonany wybór.    Jak też wskazał Trybunał, obecnie sprawę udzielania zwykłych porad prawnych oraz sporządzania pism prawniczych reguluje ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1807 z późn. zm.). Jednak ustawa ta nie określa wymogów, jakimi muszą charakteryzować się osoby świadczące usługi pomocy prawnej. Taką działalność może wykonywać nawet osoba, która nie ma wykształcenia prawniczego, albowiem przy zakładaniu działalności nie ma obowiązku okazania dyplomu ukończenia studiów prawniczych. Nadto osoba wykonująca te usługi nie jest zobowiązana do zachowania tajemnicy zawodowej. Naraża to osoby korzystające z takich usług na poważne ryzyko utraty majątku czy też zaufania w społeczeństwie.    Jeszcze nieco wcześniej w wyroku z dnia 21 maja 2002 r. sygn. akt K 30/01 Trybunał Konstytucyjny wskazał m.in., iż ˝wolność statuowana w art. 65 ust. 1 Konstytucji oznacza, że każdy ma prawo wybrać zawód i - jeśli spełnia wymagania - wykonywać go, jednak zawsze tylko w ramach obowiązujących przepisów˝. Dalej w tymże orzeczeniu Trybunał ˝podkreśla, że zakres czynności przypisanych adwokatom i radcom prawnym ma swe źródło w ustawach, a nie w Konstytucji˝.    W wyroku z dnia 08.11.2006 r. Trybunał stwierdził, że ˝w aktualnej sytuacji niezbędna staje się więc jak najszybsza inicjatywa ustawodawcy, zmierzająca do spójnego przepracowania modelu świadczenia pomocy prawnej i dostępności do zawodów prawniczych˝ (pkt 11.5 in fine uzasadnienia wyroku.).    Natomiast przed wydaniem tego wyroku przedstawiciel Marszałka Sejmu, pytany w trakcie rozprawy przez Trybunał Konstytucyjny, zadeklarował, że w wypadku odroczenia terminu wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego w niniejszej sprawie analogicznie do sprawy o sygn. K 6/06 (tj. do 31 grudnia 2006 r.) Sejm zdąży przygotować do tego czasu odpowiednie zmiany w ustawach dotyczących zawodów prawniczych, zapewniające spójność i konstytucyjność stanu prawnego (pkt III uzasadnienia.).    W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na pytania:    1) Czy w obecnym stanie prawnym po 31 grudnia 2006 r. obowiązuje regulacja ustawowa odnośnie rozgraniczenia pomocy prawnej udzielanej przez prawników nienależących do korporacji zawodów zaufania publicznego od usług prawników należących do tych korporacji, np. adwokatów i radców prawnych?    2) Jeśli jeszcze nie ma takiego rozgraniczenia, to czy w projektach zmian ustaw - prawa o adwokaturze lub w innych ustawach jest przewidziana kwestia dotycząca świadczenia pomocy prawnej wykonywanej przez osoby z wyższym wykształceniem prawniczym oraz dostępu do zawodów prawniczych?    3) Czy osoby, które założyły swoją działalność w przedmiocie świadczenia pomocy prawnej w czasie obowiązywania ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r., muszą dokonywać obecnie jakieś zmiany we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej?    Z poważaniem    Poseł Ryszard Galla    Warszawa, dnia 14 lutego 2007 r.