Debaty sejmoweX Kadencja

Interpelacja w sprawie możliwości utworzenia w Gnieźnie Sądu Gospodarczego oraz Sądu Okręgowego

   Szanowny Panie Ministrze! Zgodnie z art. 20 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2001, Nr 98, poz. 1070 z p. zm.) minister sprawiedliwości po zaciągnięciu opinii Krajowej Rady Sądownictwa w drodze rozporządzenia tworzy i znosi sądy oraz ustala ich siedziby i obszary właściwości.    Sądy okręgowe rozpoznają w pierwszej instancji najpoważniejsze sprawy w ramach wydziałów: cywilnych, karnych, pracy i ubezpieczeń społecznych, zaś w drugiej instancji rozpoznają środki zaskarżania od orzeczeń sądów pierwszej instancji. Sądy gospodarcze zaś rozpoznają w pierwszej instancji tzw. sprawy gospodarcze, a więc z zakresu prawa gospodarczego i cywilnego, powierzone tym sądom. Sądy gospodarcze działają jako wyodrębnione jednostki (wydziały) w sądach rejonowych, ale zgodnie z art. 12 &2 przywołanej pow. ustawy tworzy się je tylko w sądach rejonowych mających siedziby w miastach będących zarazem siedzibą sądu okręgowego. Wyjątkowo wydziały gospodarcze można utworzyć także w sądach rejonowych mających siedzibę w mieście na prawach powiatu.    W sytuacji Gniezna zatem, jeśli założyć chęć utworzenia sądu gospodarczego, musiałoby się to wiązać jednocześnie z utworzeniem sądu okręgowego, albowiem jeżeli powstałby sąd okręgowy automatycznie w sądzie rejonowym musiałby zostać utworzony wydział gospodarczy. Istotą tworzenia w Gnieźnie sądu okręgowego jest z pewnością realizacja postulatu przybliżania i ułatwiania obywatelowi kontaktów z wymiarem sprawiedliwości. Sądy okręgowe orzekają w pierwszej instancji np. w sprawach rozwodowych. Oznacza to, że obywatel Gniezna na każdą rozprawę w takiej sytuacji musi dojeżdżać co najmniej 55 km w jedna stronę, co wiąże się z kosztami, czasem i uciążliwością. W największym jednak stopniu na utworzeniu sądu okręgowego (i gospodarczego) skorzystaliby przedsiębiorcy, i to zarówno prowadzący działalność o większym charakterze (podlegający wpisowi do KRS), jak również mali i średni podlegający wpisowi do ewidencji gminnej. Wszyscy oni bowiem już w pierwszej instancji, często nawet w drobnych sprawach związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, muszą kierować się do Sądu Gospodarczego w Poznaniu. Dojeżdżają na każdą rozprawę, choć te często bywają odraczane, składają wszystkie dokumenty procesowe w sądzie w Poznaniu, choć np. opłatę od pełnomocnictwa procesowego zobowiązani są opłacić w kasie swojego urzędu gminy, a więc w Gnieźnie. Wszystkie te czynności wymagają wielu nakładów finansowych i organizacyjnych, zaś dla przedsiębiorców czas i koszty są szczególnie cenne w procesie prowadzenia działalności gospodarczej.    Analizując strukturę sądów okręgowych w Polsce należy zauważyć, że w obszarze apelacji poznańskiej, mimo iż województwo wielkopolskie jest jednym z największych w kraju, znajduje się najmniej w całej Polsce sądów okręgowych. Sprawia to, że te istniejące rozpatrują zwiększoną ilość spraw. Nie sprzyja to realizowaniu zasady pogłębiania zaufania obywatela do państwa i jego organów. W apelacji poznańskiej obejmującej zarówno Wielkopolskę, jak i część województwa lubuskiego istnieją zaledwie trzy Sądy Okręgowe: Poznań, Zielona Góra oraz Konin. Dla porównania apelacja gdańska, mimo iż województwo pomorskie jest mniejsze, obejmuje pięć Sądów Okręgowych: Gdańsk, Bydgoszcz, Słupsk, Toruń, Włocławek. Obrazuje to, że z pewnością w ramach apelacji poznańskiej jest miejsce oraz zapotrzebowanie społeczne na jeszcze co najmniej dwa sądy okręgowe. Niewątpliwie z racji położenia geograficznego naturalną lokalizacją wydaje się Piła (północ województwa) oraz Leszno (południe), ale również Gniezno jako miasto większe liczebnie i posiadające duży sąd rejonowy mogłoby być kandydatem na lokalizację sądu okręgowego. Aby utworzyć sąd okręgowy niezbędne jest określenie stosownej liczby podlegających mu sądów rejonowych (tzw. obszar właściwości). Obecnie Sąd Okręgowy w Poznaniu obejmuje aż 19 sądów rejonowych i jest jednym z największych okręgów w kraju, co sprawia, że z korzyścią dla obywateli mógłby być podzielony. Sąd Okręgowy w Koninie obejmuje zaś tylko 4 sądy rejonowe, zaś Sąd Okręgowy w Zielonej Górze 7 sądów rejonowych.    Rozważając lokalizację sądu okręgowego w Gnieźnie, trzeba z pewnością założyć, że podlegające sądy rejonowe znajdowałyby się bliżej niż w stosunku do ich obecnego sądu okręgowego. Należy więc wziąć pod uwagę następujące sądy rejonowe:    1) Sąd Rejonowy w Gnieźnie (9 gmin) - obecnie SO Poznań (ok. 50 km)    2) Sąd Rejonowy we Wrześni (5 gmin) - obecnie SO Poznań (ok. 40 km) Gniezno (ok. 30 km)    3) Sąd Rejonowy w Wągrowcu (8 gmin) - obecnie SO Poznań (ok. 50 km) Gniezno (ok. 40 km)    4) Sąd Rejonowy w Szubinie (4 gminy) - obecnie SO Bydgoszcz (ok. 60 km) - ale SA Gdańsk (ok. 220 km), Gniezno (ok.40 km), a SA Poznań (ok. 80 km)    5) Sąd Rejonowy w Żninie (4 gminy) - obecnie SO Bydgoszcz (ok. 50 km) - ale SA Gdańsk (ok. 220 km), Gniezno (ok. 50 km), a SA Poznań (ok. 100 km)    6) Sąd Rejonowy w Mogilnie (4 gminy) - obecnie SO Bydgoszcz (ok. 60 km) - ale SA Gdańsk (ok. 220 km), Gniezno (ok. 35 km) a SA Poznań (ok. 85 km)    Ewentualnie można jeszcze rozważyć SR w Środzie Wielkopolskiej, oraz SR w Złotowie, gdzie odległości są podobne, ale przeniesienie lokalizacji pomogłoby odciążyć SO w Poznaniu.    Biorąc pod uwagę powyższe założenia, utworzenie sądu okręgowego w Gnieźnie ułatwiłoby dostęp do wymiaru sprawiedliwości mieszkańcom aż 34 gmin (w ramach wymienionych pow. rejonów sądowych) - 24 gmin w województwie wielkopolskim i 12 w kujawsko-pomorskim. Wszyscy ci obywatele rozpoznawaliby swoje sprawy w szybszym czasie, w mniejszym sądzie, w dodatku bliższym ich miejscu zamieszkania.    Porównując miasto Gniezno z innymi lokalizacjami sądów okręgowych, można zauważyć, że niemalże w każdej apelacji znaleźć można sąd okręgowy zlokalizowany w mieście mniejszym lub podobnej wielkości do Gniezna (71 tys. mieszkańców). Przykładowo wymienić można następujące lokalizacje: SO w Łomży (63.800), SO w Suwałkach (69.200), SO w Siedlcach (77 tys.), SO w Zamościu (66.500), SO w Sieradzu (45 tys.), SO w Koninie (80.500), SO w Krośnie (50 tys.), SO w Przemyślu (67.800), SO w Tarnobrzegu (51.500), SO w Ostrołęce (54 tys.), SO w Świdnicy (60.500).    Niezwykle istotne jest, aby sąd okręgowy posiadał odpowiednią siedzibę. Trzeba bowiem zapewnić godziwe warunki pracy sędziów i obsługi obywateli, a także zachować wysokie standardy bezpieczeństwa z uwagi na charakter rozpoznawanych spraw karnych. Biorąc pod uwagę powyższe założenia, trudno byłoby wskazać w Gnieźnie jakikolwiek budynek istniejący. Musiałby zatem powstać nowy budynek o dużej przestrzeni biurowej. Koszty obsługi sądu pokrywa budżet państwa, za pomocą Ministerstwa Sprawiedliwości, trudno jednak liczyć, że ministerstwo w całości zagwarantowałoby środki finansowe na tak duże przedsięwzięcie. Jedynym rozwiązaniem wydaje się częściowa partycypacja finansowa samorządów wszystkich szczebli. Jako dobre miejsce na potencjalną lokalizację siedziby sądu można by wskazać teren należący do Starostwa Powiatowego w Gnieźnie przy ul. Sobieskiego. W powstającym tam kompleksie administracyjno-biurowym można śmiało uwzględnić siedzibę sądu okręgowego. Jako wariant rezerwowy, godny uwagi byłby teren byłych koszar przy ul. Wrzesińskiej, ale ta lokalizacja jest zbyt daleko od centrum, co pociąga za sobą spore uciążliwości komunikacyjne. Kolejnym wariantem rezerwowym mogłaby być lokalizacja na terenie obecnego zakładu ˝Polanex˝, po ewentualnej przeprowadzce tej firmy. Obiekt taki byłby w centrum, tuż przy siedzibie prokuratury, a mógłby powstać w ramach tzw. offsetu, w wypadku wybudowania tam centrum handlowego, co niosłoby za sobą znaczną redukcję kosztów projektu. Dotychczasowa siedziba sądu rejonowego zapewne wystarczyłaby do obsługi jeszcze jednego wydziału: gospodarczego.    Oczywiste jest, że - jakkolwiek atrakcyjna z punktu widzenia społecznego wydawałaby się ta inicjatywa - rozpoczęcie działań politycznych w tej sprawie musi być poprzedzone szeregiem konsultacji, w szczególności z prezesami sądów wymienionych powyżej. Zakładane zmiany nie mogą bowiem powodować uciążliwości i wrażenia chaosu organizacyjnego, muszą być kompleksowe i przemyślane. Jednakże perspektywa lokalizacji sądu okręgowego w Gnieźnie, a także sądu gospodarczego jest niezwykle intrygująca. Oprócz argumentów przedstawionych już wcześniej, takich jak ułatwienie obywatelowi oraz przedsiębiorcom dostępu do wymiaru sprawiedliwości, można wskazać również wiele innych korzyści dla samego miasta. Przede wszystkim nowe miejsca pracy w liczbie co najmniej kilkuset. Oprócz samych sędziów i ławników sąd okręgowy jest bowiem miejscem pracy dla całej obsługi administracyjnej - pracowników sekretariatów, sekretarzy sądowych, asystentów, ochrony itp. Ponadto wokół sądu tworzy się zwykle wiele drobnych punktów usługowych i gastronomicznych, albowiem przez gmach sądu przewija się codziennie duża ilość osób. Zyskałyby z pewnością również osoby świadczące usługi pomocy prawnej, albowiem wokół sądów powstaje zwykle wiele kancelarii i biur pomocy prawnej. Miasto zyskałoby również na powadze i prestiżu, stając się silnym ośrodkiem miejskim, w którym obywatele z całego regionu mogą kompleksowo załatwiać swoje sprawy.    Reasumując, stwierdzić należy, że ulokowanie w Gnieźnie Sądu Okręgowego i Sądu Gospodarczego byłoby niezwykle cenną i korzystną dla miasta inicjatywą, mającą uzasadnienie merytoryczne.    W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytanie:    Jak wobec przedłożonej argumentacji ocenia pan minister szansę utworzenia w Gnieźnie Sądu Gospodarczego oraz Sądu Okręgowego?    Z poważaniem    Poseł Paweł Arndt    Gniezno, dnia 16 sierpnia 2007 r.