Debaty sejmoweX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie polityki państwa dotyczącej obecnych i projektowanych specjalnych stref ekonomicznych

   Nawiązując do interpelacji posła Stanisława Szejnfelda przekazanej prezesowi Rady Ministrów przy piśmie z dnia 28 sierpnia 1998 r. znak SPS-0202-910/98 chciałbym z upoważnienia prezesa Rady Ministrów ustosunkować się do problemów funkcjonowania specjalnych stref ekonomicznych poruszonych w interpelacji.    Zgodnie z zapisem ustawowym celem tworzenia SSE jest ˝...przyspieszenie rozwoju gospodarczego części terytorium kraju w szczególności poprzez:    1) rozwój określonych dziedzin działalności gospodarczej,    2) rozwój nowych rozwiązań technicznych i technologicznych oraz ich wykorzystanie w gospodarce narodowej,    3) rozwój eksportu,    4) zwiększenie konkurencyjności wytwarzanych wyrobów i świadczonych usług,    5) zagospodarowanie istniejącego majątku przemysłowego i infrastruktury gospodarczej,    6) tworzenie nowych miejsc pracy,    7) zagospodarowanie niewykorzystanych zasobów naturalnych z zachowaniem zasad równowagi ekologicznej˝.    W świetle polityki regionalnej specjalne strefy ekonomiczne są postrzegane jako silny instrument umożliwiający prowadzenie polityki wyrównywania szans poprzez pobudzanie rozwoju regionów zacofanych gospodarczo lub zdominowanych przez przemysły wymagające intensywnej restrukturyzacji. W praktyce powodzenie całego procesu uzależnione jest od możliwości przeprowadzenia efektywnej restrukturyzacji zatrudnienia. Oznacza to konieczność szybkiego tworzenia nowych miejsc pracy i dywersyfikacji produkcji.    Polska polityka regionalna i jej instrumentarium powinny być dostosowane zarówno do schematu stosowanego w krajach Unii Europejskiej, jak i do potrzeb i możliwości polskich regionów. Możliwość zaadaptowania polskich rozwiązań do schematu UE w tym zakresie w najbliższym czasie może być utrudniona ze względu na olbrzymie koszty współfinansowania wsparcia regionalnego niemożliwe do poniesienia zarówno przez budżet państwa, jak i przez budżety lokalne w krótszej perspektywie.    Podmioty gospodarcze działające w strefie mogą liczyć na zwolnienia podatkowe oraz preferencje i udogodnienia. Dochody podmiotów uprawnionych do zwolnienia od podatku dochodowego mogą być całkowicie zwolnione od podatku dochodowego w okresie równym połowie okresu, na jaki została ustanowiona strefa. Po tym okresie dochody podmiotów mogą być zwolnione z podatku dochodowego w części nie przekraczającej 50% dochodów. W obecnie istniejących SSE całkowite zwolnienie z podatku mogą uzyskać inwestorzy wdrażający inwestycję powyżej pewnego progu wartości charakterystycznego dla każdej ze stref lub inwestorzy tworzący określoną liczbę nowych miejsc pracy. Podmiotom nie korzystającym ze zwolnień z podatku dochodowego przysługują preferencje w postaci możliwości zaliczenia wydatków inwestycyjnych związanych bezpośrednio z działalnością gospodarczą prowadzoną na terenie strefy do kosztów uzyskania przychodów, oraz możliwości stosowania podwyższonych stawek amortyzacyjnych. Oprócz tego podmioty działające na terenie strefy na podstawie zezwolenia zwolnione są z opłat i podatków lokalnych (gminnych) np. podatku od nieruchomości.    Dotychczasowe efekty funkcjonowania stref przedstawia poniższe zestawienie (dane na koniec czerwca): Nazwa strefy Wielkość inwestycji(w mln zł) Wielkośćzatrudnienia Zagospodarowaniepowierzchni SSE ha/% Liczbazezwoleń EURO-PARK Mielec 1050,1 4024 96,4/34% 35 Suwalska SSE 140,7 1718 39,2/9% 41 Katowicka SSE 2480,6 8805 240,5/29% 28 Legnicka SSE 386,0 1590 55,5/14,5% 2 Łódzka SSE 33,8 190 0,8/0,4% 3 Wałbrzyska SSE 211,5 1838 16,3/6,3% 8 Tarnobrzeska SSE 54,7 350 49,3/8% 4 SSE "Starachowice" 11,4 190 6,7/5% 4 Razem 4368,8 18780 504,7/14,6% 125    Odnośnie do propozycji zmian w prawodawstwie dotyczącym specjalnych stref ekonomicznych pewnych niezbędnych korekt wymaga sam tekst ustawy o SSE.    - Należy usunąć z ustawy wszelkie możliwości uzyskiwania ulg i preferencji podatkowych na podstawie przychodów z eksportu towarów wytworzonych w strefie (art. 12 ust. 6 pkt 4 oraz art. 3 pkt 3). Tego typu rozwiązania są traktowane przez WTO i UE jako niedozwolone subsydia proeksportowe.    - Zgodnie z art. 22 ustawy o SSE generalnie zabronione jest prowadzenie działalności w strefie bez wymaganego zezwolenia. Wyjątek stanowią rodzaje działalności wyliczone w każdym z rozporządzeń RM tworzących strefy. Generalnym wyjątkiem od zasady powinno być też dopuszczenie dotychczasowej działalności przedsiębiorców, którzy utracili zezwolenie. Tracąc zezwolenie w wyniku istotnego naruszenia warunków, tracą oni możliwość uzyskiwania ulg i preferencji podatkowych i są zobowiązani do zwrotu zaległych podatków. Trudno jednak zmusić ich do likwidacji przedsięwzięcia i miejsc pracy, w które często zainwestowali znaczące środki, tym bardziej że zarządzający nie ma dość środków, by w takich sytuacjach odkupić majątek inwestorów.    - Należy rozszerzyć kompetencje ministra gospodarki w zakresie zmiany zezwolenia na działalność w strefie. Obecnie zmiana zezwolenia polegać może jedynie na ograniczeniu jego zakresu lub przedmiotu działalności. Przepis ten jest wyjątkowo mało elastyczny. Proces inwestycyjny danego przedsiębiorcy na terenie strefy może ulegać opóźnieniu z przyczyn obiektywnych. Nie jest to jednak zagrożeniem dla ostatecznego uruchomienia danej inwestycji. Minister gospodarki nie ma w zasadzie możliwości zmiany terminu uruchomienia działalności gospodarczej, terminu realizacji danej wysokości inwestycji czy terminu zatrudnienia określonej w zezwoleniu liczby pracowników.    - Do ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r. należy wprowadzić zapis przekształcający zasób gruntów AWRSP położonych na terenach stref w zasób gruntów SP. Dzięki czemu będzie je można wprowadzić jako aport SP do spółek zarządzających strefami.    - W myśl przepisów nowej konstytucji wszystkie akty wykonawcze do ustawy o SSE powinny zyskać rangę rozporządzeń ministra.    Ministerstwo Gospodarki przygotowało projekt nowelizacji ustawy o SSE i prześle go do uzgodnień międzyresortowych.    Schemat udzielania pomocy publicznej w ramach SSE (taką pomoc stanowi zaniechanie poboru podatków przez budżet państwa) budzi zastrzeżenia krajów członkowskich UE. Traktat stowarzyszeniowy Polski z UE nakłada na stronę polską obowiązek harmonizacji prawa. W okresie przedakcesyjnym, w zakresie udzielania pomocy publicznej, ˝Polska będzie traktowana jako obszar identyczny z obszarami wspólnoty˝.    W ramach UE istnieje możliwość udzielania pomocy publicznej przeznaczonej na rozwój regionów, w których poziom życia jest nienormalnie niski lub w których występuje niedostateczne zatrudnienie (art. 92.3 a Traktatu Rzymskiego). W praktyce niemal cały obszar naszego kraju spełnia kryteria uznania go za tego typu region (uwzględniając w szczególności wskaźnik PKB per capita).    Podstawowe zasady udzielania pomocy publicznej w ramach UE dla tego typu regionów to:    1. poziom pomocy nie może przekroczyć 75% inwestycji początkowej,    2. nie jest dopuszczalne, aby pomoc regionalna dotyczyła terytorium całego kraju,    3. ogólne systemy pomocy muszą wyraźnie definiować, geograficznie lub wg kryteriów ilościowych, granice regionów lub granice obszarów korzystających z pomocy,    4. nie wolno przyznawać pomocy w sposób punktowy, tzn. odizolowanym punktom, które praktycznie nie mają wpływu na rozwój regionu,    5. tam gdzie występują różnego rodzaju problemy, o różnym stopniu nasilenia, stopień pomocy musi być zróżnicowany,    6. stopniowalność i zróżnicowanie stawek pomocy wg różnych obszarów musi być wyraźnie pokazane,    7. pomoc nie może dotyczyć wspierania eksportu.    Najpoważniejszą jest kontrowersja dotycząca zasady ujętej w pkt. 1. Długoletnie wakacje podatkowe w SSE dadzą w rezultacie w przypadku większości inwestorów wartość pomocy publicznej istotnie przekraczającą 75% jego inwestycji początkowej. Zasady przyjęte w UE mówią w tym wypadku o inwestycji dotyczącej wyłącznie środków trwałych, podczas gdy w przepisach polskich SSE możliwe jest zaliczenie do kosztów uzyskania przychodu także wydatków związanych bezpośrednio z prowadzoną działalnością gospodarczą, a nie dotyczących nabycia środków trwałych.    Wątpliwości budzić może dostosowanie polskich SSE do kryteriów zawartych w pkt. 3 i 4 (problem stref rozproszonych). W tym przypadku jednak wydaje się możliwe osiągnięcie korzystnej interpretacji stanu faktycznego w przypadku SSE jako zgodnego z tymi zasadami. Urzędnicy Dyrekcji Generalnej nr IV Komisji Europejskiej nie podkreślają tego problemu z taką mocą jak omówionego powyżej problemu maksymalnego pułapu pomocy publicznej.    Istotny problem zawarty w pkt. 7 został w zasadzie w ramach SSE rozwiązany. Dotychczas, w ramach dostosowywania prawa SSE do wymogów UE, znowelizowane zostało rozporządzenie RM tworzące SSE w Mielcu. Usunięto z niego możliwość uzyskiwania przez inwestorów ulgi podatkowej w wysokości połowy przychodów uzyskanych z eksportu wyrobów wytworzonych w SSE. Było to zabronione w UE subsydium proeksportowe. W pozostałych SSE problem ten już nie występuje. Wszelkie odniesienia do tak rozumianych subsydiów proeksportowych powinny być też usunięte z ustawy o SSE.    Do rozporządzeń tworzących 11 SSE we wrześniu br. wprowadzono zapis mówiący o możliwości zmiany zasad ulg i preferencji podatkowych w tych strefach w celu dostosowania ich do wymogów prawa UE.    Kryteria wyboru inwestorów określone są w aktach prawnych regulujących funkcjonowanie stref. Tryb wyboru inwestora reguluje rozporządzenie ministra gospodarki w sprawie sposobu przeprowadzania, zasad i warunków przetargu lub rokowań oraz kryteriów oceny zamierzeń co do przedsięwzięć, które mają być podjęte przez przedsiębiorców na terenie specjalnej strefy ekonomicznej. Możliwość lokowania w strefach inwestycji grożących zachwianiem równowagi konkurencyjnej na rynku krajowym skłoniła ministra gospodarki do nałożenia na wszystkie spółki zarządzające SSE obowiązku konsultowania z MG wszystkich projektów inwestycyjnych, których wartość przekracza 10 mln ECU, pod kątem ich oddziaływania na rynek danej branży w skali kraju. W skład rad nadzorczych spółek zarządzających SSE, które każdorazowo zatwierdzają wyniki postępowania o udzielenie zezwolenia, wchodzą przedstawiciele wojewody i samorządów lokalnych. W ich gestii pozostaje zatem ocena zagrożenia konkurencyjnego tworzonego przez przedsiębiorcę w SSE dla rynku lokalnego. Dotychczas jedynie trzy planowane inwestycje w strefach wzbudziły istotne kontrowersje wśród producentów działających poza nimi; inwestycja firmy Merloni w Łódzkiej SSE - produkcja kuchenek gazowych i elektrycznych, Indykpolu w Warmińsko-Mazurskiej SSE - produkcja pasz dla drobiu oraz firmy INPRO w Katowickiej SSE - produkcja rur stalowych, przy czym firma Merloni wycofała się z projektu inwestycyjnego w strefie.    Program specjalnych stref ekonomicznych był przedmiotem obrad kierownictwa Ministerstwa Gospodarki w czerwcu br. Biorąc pod uwagę dotychczasowe doświadczenia z funkcjonowaniem specjalnych stref ekonomicznych uważam, że program ten nie powinien być rozszerzany o nowe strefy.    Minister    Janusz Steinhoff    Warszawa, dnia 24 września 1998 r.