Debaty sejmoweX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie nauczania religii i warunków pracy nauczycieli religii

   Na wstępie chciałbym podziękować panu posłowi za życzliwe zainteresowanie się powyższą tematyką. Podzielam opinię, że trudno jest przecenić rolę szkolnej katechizacji w kształtowaniu postaw ideowo-moralnych młodego pokolenia.    W odpowiedzi na postawione przez pana posła kwestie szczegółowe uprzejmie przekazuję następujące wyjaśnienia:    1. Nowelizacja art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (wprowadzona na mocy art. 1.14 ustawy z dnia 25 lipca 1998 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty) zobowiązuje ministra edukacji narodowej do wprowadzenia zmian w rozporządzeniu z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w szkołach publicznych. Zmiany te będą ograniczone jedynie do uporządkowania regulacji prawnych dotyczących organizowania nauki religii w przedszkolach publicznych (co wynika z wprowadzenia do prawodawstwa polskiego treści art. 12 konkordatu) oraz do dostosowania treści ustawy do nowej struktury systemu edukacji (wprowadzenie trójstopniowego ustroju szkolnego). Zatem obecna nowelizacja ustawy będzie miała w odniesieniu do nauczania religii w szkole jedynie charakter formalno-porządkujący.    2. Nauczyciele religii są objęci wszystkimi przepisami określającymi prawa i obowiązki nauczycieli zatrudnionych w oświacie (wyjątek stanowi przepis dotyczący zatrudnienia na podstawie imiennego skierowania wydanego przez władze kościelne). Opracowywane w Ministerstwie Edukacji Narodowej przepisy, regulujące warunki pracy i wynagrodzenia nauczycieli, odnoszą się również do nauczycieli religii, z wyjątkiem tych kwestii, które należą do kompetencji władz kościelnych. Niektóre sprawy (np. uznawanie kwalifikacji pedagogicznych katechetów lub przyznawanie stopni specjalizacji zawodowej nauczycieli religii) ustalane są w drodze uzgodnień lub odrębnych porozumień pomiędzy Ministerstwem Edukacji Narodowej i Episkopatem Polski lub właściwymi władzami innych kościołów organizujących nauczanie religii w ramach systemu oświaty.    Zmiany, jakich można się spodziewać, dotyczyłyby awansu zawodowego nauczycieli religii w oparciu o ogólne założenia wynikające z wdrażania reformy systemu edukacji. Problem ten został już wstępnie przedstawiony Komisji ds. Wychowania Episkopatu Polski oraz Sekcji Wykładowców Katechetyki i Pedagogiki Wyższych Seminariów Duchownych. Prace nad założeniami reformy są bacznie śledzone przez przedstawicieli Kościoła, odpowiedzialnych za kształcenie katechetów i pewne próby dostosowania programu oraz form kształcenia i doskonalenia nauczycieli religii do założeń reformy już są podejmowane. Kompleksowe działania dostosowawcze w tej dziedzinie będą mogły być podjęte dopiero po ostatecznym przyjęciu założeń dotyczących zmiany awansu zawodowego nauczycieli.    3. Na obecnym etapie działaniami, które mogą mieć wpływ na motywowanie nauczycieli religii do podnoszenia kwalifikacji, są uzgodnienia pomiędzy Ministerstwem Edukacji Narodowej i Komisją ds. Wychowania Episkopatu Polski w sprawie szczegółowych zasad, warunków i trybu uzyskiwania przez nauczycieli religii stopni specjalizacji zawodowej.    4. Po ośmiu latach, które upłynęły od powrotu nauczania religii do szkół publicznych, można stwierdzić, że nie sprawdziły się obawy wyrażane przez niektóre środowiska. Nauka religii w szkole nie podzieliła społeczeństwa, nie wywołała w środowisku szkolnym konfliktów na tle religijnym, nie ujawniła postaw nietolerancji. Należy zresztą zauważyć, że obawy takie wyrażane były głównie przez osoby dorosłe - młodzież przyjęła powrót nauki religii do szkoły w sposób naturalny, z otwartością dla ujawniającej się przy tej okazji różnorodności światopoglądowej i wyznaniowej społeczeństwa.    Pożytek wychowawczy z nauczania religii w szkołach publicznych jest bezsprzeczny, przy czym należy podkreślić, że Ministerstwo Edukacji Narodowej postrzega tę sprawę jako wspomaganie wychowawczej roli rodziny. Katecheci w ramach misji, jaką wypełniają w imieniu Kościoła, w wielu środowiskach w istotny sposób współpracują z nauczycielami i wychowawcami w podejmowaniu działań wychowawczych szkoły, dostrzegając wiele problemów w innej optyce. Zagadnienia wychowawcze, które są szczególnie ważne w konkretnym środowisku uczniowskim, często bywają również podejmowane w ramach rekolekcji szkolnych.    Pragnę przy okazji zauważyć, że praktyka szkolna wyprzedziła poniekąd zalecenia zawarte w art. 18 Konkordatu (stosowanie języków narodowych mniejszości w pracy duszpasterskiej i katechizacji). W szkołach prowadzących nauczanie języka mniejszości narodowych nauczanie religii często odbywa się w języku danej mniejszości (zależy to od przygotowania katechetów). W ten sposób szkolne nauczanie religii może wspomagać nie tylko podtrzymywanie tożsamości religijnej ucznia, ale również jego tożsamości językowej i kulturowej.    O tym, jak i na ile nauczanie religii w szkołach publicznych przyczyniło się do kształtowania postaw moralnych i społecznych uczniów, będzie się można przekonać dopiero za kilka lat, gdy wejdą oni w dorosłe życie i podejmą odpowiedzialne funkcje, kształtując obraz życia społecznego w naszym kraju    5. Regulacje prawne dotyczące warunków i sposobu organizowania nauki religii w szkołach publicznych w Polsce są zgodne z przepisami prawa międzynarodowego (z Powszechną Deklaracją Praw Człowieka, Międzynarodowym Paktem Praw Obywatelskich i Politycznych oraz Międzynarodową Konwencją o Prawach Dziecka). W większości krajów zachodnioeuropejskich religia w szkołach publicznych jest przedmiotem obowiązkowym, w pozostałych (z wyjątkiem Francji) ma charakter przedmiotu fakultatywnego.    Kilka lat temu Trybunał w Strasburgu oddalił wniesioną przez jednego z obywateli polskich sprawę zaskarżającą rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 14 kwietnia 1992 r. Można zatem mieć nadzieję, że w tej kwestii integracja z Unią Europejską nie spowoduje konieczności wprowadzenia istotnych zmian w przepisach polskich.    6. Współpraca pomiędzy Ministerstwem Edukacji Narodowej i Kościołem katolickim od początku, tzn. od 1990 r., układa się dobrze. Nie oznacza to, że nie pojawiały się w ciągu tych ośmiu lat różnice zdań w odniesieniu do niektórych kwestii szczegółowych, jednak ostateczne rozwiązania zawsze są wynikiem uzgodnień obu stron, poprzedzonych konsultacjami i wnikliwą, wspólnie prowadzoną analizą możliwych do przewidzenia skutków (wychowawczych, społecznych, finansowych i innych).    Minister    Mirosław Handke    Warszawa, dnia 10 listopada 1998 r.