Debaty sejmoweX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie przestrzegania prawa przez członków zarządów jednostek samorządu terytorialnego

   Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do ponownej interpelacji nr 2460p2 z dnia 27 lipca 2000 r. posła na Sejm RP pana Grzegorza Woźnego w sprawie przestrzegania prawa przez członków zarządów jednostek samorządu terytorialnego - działając z upoważnienia prezesa Rady Ministrów, uprzejmie przedkładam następujące informacje.    Osoby piastujące funkcje w organach wykonawczych gmin, powiatów i województw samorządowych (ze względu na fakt, iż są osobami zaufania publicznego, którym społeczność lokalna - za pośrednictwem organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego - powierzyła swoje sprawy do administrowania nimi), poddane zostały pewnym rygorom etycznego postępowania. Osoby pełniące funkcje publiczne w jednostkach samorządu terytorialnego w zamian za swoją działalność otrzymują wynagrodzenie lub uposażenie i inne świadczenia, jakie przysługują im z mocy prawa. Są one wyraźnie, enumeratywnie wyliczone w ustawach i aktach wewnętrznych urzędów. Świadczenia te powinny stanowić wystarczający ekwiwalent za ich zaangażowanie w działalność publiczną lub pracę - bez względu na to, jak oni sami oceniają ich wysokość - zgodnie z zasadą, iż funkcjonariusz publiczny sam nie może określać korzyści, które należą się jemu z tytułu pełnionej funkcji lub sprawowanego urzędu.    Obywatele sprawujący funkcje publiczne (np. członkowie zarządów gmin, powiatów i województw) muszą liczyć się z dalej idącymi ograniczeniami swoich praw i wolności niż pozostali obywatele. Celem takich ograniczeń jest zapobieganie angażowaniu się osób publicznych w sytuacje mogące nie tylko podawać w wątpliwość ich osobistą bezstronność oraz uczciwość, ale także podważać autorytet organów samorządu terytorialnego oraz osłabiać zaufanie wyborców i opinii publicznej do ich prawidłowego funkcjonowania.    Z tego też względu w ustawodawstwie dotyczącym samorządu terytorialnego zostały zawarte różnorodne rozwiązania, zmierzające do wyeliminowania konfliktu interesów wśród członków zarządów gmin, powiatów i województw. Takiemu właśnie celowi przyświecają regulacje przewidziane w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (DzU nr 106, poz. 679 z późn. zm.). Przepisy art. 2 pkt 6, 6a i 6b wzmiankowanej ustawy przewidują, iż zawarte w przywołanej ustawie rozwiązania stosuje się także do członków organów wykonawczych gmin, powiatów i województw. Stosownie do art. 4 tejże ustawy przez cały okres pełnienia funkcji w organach wykonawczych jednostek samorządu terytorialnego nie mogą oni:    - być członkami zarządów, rad nadzorczych lub komisji rewizyjnych spółek prawa handlowego,    - być zatrudnieni lub wykonywać innych zajęć w spółkach prawa handlowego, które mogłyby wywołać podejrzenie o ich stronniczość lub interesowność,    - być członkami zarządów, rad nadzorczych lub komisji rewizyjnych spółdzielni, z wyjątkiem rad nadzorczych spółdzielni mieszkaniowych,    - być członkami zarządów fundacji prowadzących działalność gospodarczą,    - posiadać w spółkach prawa handlowego więcej niż 10% akcji lub udziały przedstawiające więcej niż 10% kapitału zakładowego - w każdej z tych spółek,    - prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami, a także zarządzać taką działalnością lub być przedstawicielem czy pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności; nie dotyczy to działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, w formie i zakresie gospodarstwa rodzinnego.    Za naruszenie powyższych zakazów została przewidziana w art. 5 pkt 2 ww. ustawy sankcja, polegająca na możliwości odwołania wspomnianych osób z zajmowanych stanowisk. Świadome naruszenie wspomnianych zakazów nie jest natomiast równoznaczne z automatycznym obowiązkiem rozwiązania stosunku pracy z członkiem zarządu lub powinnością podania się do dymisji członka zarządu, który nie posiada nawiązanego stosunku pracy. Odwołania członka zarządu może dokonać jedynie organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego, który jest władny do odwoływania zarówno całych składów organów wykonawczych wspomnianych jednostek, jak również poszczególnych ich członków. Oznacza to, iż do organu stanowiącego gminy, powiatu i województwa należy podjęcie właściwych działań w tej kwestii - po uznaniu zasadności takich kroków.    Mając na względzie interpelację pana posła, zostało wystosowane pismo do wojewody wielkopolskiego, który w świetle przepisów rozdz. 10 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (DzU z 1996 r. nr 13, poz. 74 z późn. zm.) oraz rozdz. 8 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (DzU nr 91, poz. 578 z późn. zm.) pełni funkcję organu bieżącego nadzoru nad działalności powiatu ostrowskiego i miasta Ostrowa Wielkopolskiego - zawierające prośbę o poinformowanie o sytuacji istniejącej we wspomnianych jednostkach samorządu terytorialnego oraz o działaniach wojewody w tym zakresie.    Jak wynika z dokonanych ustaleń, wojewoda wielkopolski w ramach sprawowanego nadzoru zwrócił się do prezydenta miasta Ostrowa Wielkopolskiego oraz do starosty powiatu ostrowskiego o udzielenie informacji, czy osoby wymienione w interpelacji pana posła prowadzą działalność gospodarczą sprzeczną z regulacjami ustawy o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne, która to działalność musiałaby zostać zawarta w składanych oświadczeniach o stanie majątkowym.    W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, iż osoby wskazane w interpelacji pana posła nie prowadzą działalności ani nie pełnią funkcji objętych zakazami wynikającymi z przepisów ustawy o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne. Z informacji uzyskanych od wojewody wielkopolskiego wynika również, iż jeden z członków Zarządu Miasta Ostrowa Wielkopolskiego prowadzi prywatną praktykę lekarską. Należy jednak zaznaczyć, iż wojewoda wielkopolski nie posiada żadnych władczych kompetencji do wyeliminowania ewentualnie istniejącej w tej kwestii niezgodności z przepisami ustawy o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne, gdyż jedynym organem władnym do podjęcia stosownych działań jest organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego.    Pragnę podkreślić, iż zakazy zawarte w ustawie o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne powinny mieć zastosowanie do wszystkich członków organów wykonawczych jednostek samorządu terytorialnego, bez względu na reprezentowaną przez nich opcję polityczną.    Wydaje się, iż osoby pełniące funkcje publiczne (a więc również członkowie zarządów gmin, powiatów i województw) powinny unikać wszelkich sytuacji mogących powodować podnoszenie zarzutów dotyczących konfliktu interesu publicznego i prywatnego w związku z prowadzonymi przez nich różnymi formami dodatkowej działalności. Podkreślenia wymaga również fakt, iż decydująca w tej kwestii jest subiektywna ocena ewentualnego konfliktu interesów (bądź podejrzenia o stronniczość), pozostająca w kompetencji organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego, który jako jedyny jest właściwy do wyciągania konsekwencji w stosunku do danego członka zarządu.    Wszelkie sygnały dotyczące kwestii naruszania prawa w jednostkach samorządu terytorialnego, w zakresie niezgodnego z prawem przekraczania przez radnych i członków zarządów gmin, powiatów i samorządów województw przepisów dotyczących prowadzonych przez nich różnorodnych form dodatkowej działalności, bądź dodatkowego zatrudnienia, które mogą powodować konflikty interesu publicznego i prywatnego, były i są przyjmowane przez rząd z dużym zrozumieniem oraz stanowiły argument skłaniający do podjęcia czynności zmierzających do zmiany istniejącego w tym zakresie stanu prawnego. Z tego też względu za istotny i ważny w przedmiotowej kwestii należy uznać głos pana posła, świadczący o zainteresowaniu właściwym i zgodnym z prawem funkcjonowaniem samorządu terytorialnego w naszym kraju.    Liczne przypadki problemów ze stosowaniem przepisów pozbawionych jakiejkolwiek sankcji (np. art. 24f ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym zawierający zakaz prowadzenia przez radnego gminy działalności gospodarczej z wykorzystaniem mienia komunalnego) bądź wyposażonych co prawda w sankcję, lecz nieobligujących wprost do podejmowania określonych działań (np. art. 5 pkt 2 ustawy o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne, stanowiący jedynie podstawę do odwołania z zajmowanego stanowiska) spowodowały, iż w projekcie ustawy przedłożonym Sejmowi przez Radę Ministrów - dokonującym korekty ustaw regulujących funkcjonowanie i ustrój jednostek samorządu - zostały zawarte propozycje istotnych zmian.    Podkreślenia wymaga fakt, iż wspomniane zmiany podążają w kierunku wprowadzenia sankcji do przepisów do tej pory ich pozbawionych oraz nadania wojewodzie kompetencji do egzekwowania obowiązków wynikających z przepisów prawa. Wydaje się bowiem, iż dotychczasowe przepisy dotyczące radnych i członków zarządów gmin, powiatów i województw - odwołujące się w dużej mierze do etyki radnych i funkcjonariuszy publicznych - nie sprawdziły się w praktyce. Jednakże ostateczna decyzja w sprawie wprowadzenia wzmiankowanych korekt będzie zależała od woli parlamentarzystów.    Z poważaniem    Minister    Marek Biernacki    Warszawa, dnia 17 października 2000 r.