Debaty sejmoweX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie systemu kontroli oraz wydawanych decyzji pokontrolnych dokonywanych przez oddziały ZUS

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z pana wystąpieniem z dnia 7 września 1999 r., znak SPS-0202-2395/99, w sprawie interpelacji posła Mirosława Kuklińskiego dotyczącej systemu kontroli oraz wydawanych przez oddziały ZUS decyzji pokontrolnych, pragnę wyjaśnić, co następuje.    Kontrole płatników składek w zakresie określonym art. 86 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (DzU nr 137, poz. 887 oraz nr 162, poz. 1118 i poz. 1126) wykonują obecnie wyodrębnione organizacyjnie z oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wojewódzkie inspektoraty kontroli i ich wydziały terenowe podległe głównemu inspektorowi kontroli zakładu.    Jeżeli w wyniku ww. kontroli ujawnione zostaną przez inspektora kontroli nieprawidłowości w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Pracy oraz nieprawidłowości w zakresie rozliczania i wypłacania zasiłków z ubezpieczenia społecznego oraz zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych, płatnik składek zobowiązany jest w myśl art. 41 ust. 6 pkt 3 i art. 47 ust. 3 ustawy złożyć w oddziale zakładu, w terminie 30 dni od daty otrzymania ustaleń kontroli, deklaracje rozliczeniowe korygujące wraz z imiennymi raportami korygującymi.    Obowiązek wydania decyzji pokontrolnych ciąży na zakładzie wówczas, gdy - stosownie do uprawnień wynikających z art. 91 ust. 3 ustawy - płatnik składek wniesie zastrzeżenia do ustaleń kontroli i gdy zastrzeżenia te nie zostaną w pełni lub częściowo uznane (art. 38 ust. 1 i art. 83 ust. 1 oraz art. 91 ust. 5 ustawy).    Obowiązek ten ciąży również na Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych mimo niewniesienia zastrzeżeń, jeśli w wyniku kontroli ustalone zostało, że płatnik składek nie zgłosił do ubezpieczeń społecznych zatrudnionego pracownika (art. 38 ust. 2) oraz gdy do zwrotu świadczeń zobowiązana jest osoba, która pobrała je nienależnie (art. 84 ust. 1 ustawy).    Należy zaznaczyć, iż zawarta w dniu 10 października 1997 r. umowa ˝o zaprojektowanie i wykonanie kompleksowego systemu informatycznego oraz przekazanie do eksploatacji oprogramowania użytkowego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych˝ przewidywała wdrożenie i przekazanie do eksploatacji modułów - podsystem: kontrola zewnętrzna (kontrola płatników składek) - dopiero na dzień 28 lutego 2002 r. Dostrzegając problem rozliczeń z płatnikami składek na tle wyników kontroli, kierownictwo zakładu przyspieszyło o dwa lata w stosunku do pierwotnego terminu wdrożenie podsystemu: kontrola zewnętrzna.    Ponadto należy nadmienić, że do dnia 22 czerwca 1999 r. obowiązywała Zakład Ubezpieczeń Społecznych zasada wykluczająca księgowanie danych płatnika w przypadku, gdy w dokumentach rozliczeniowych znajdzie się chociaż jeden błąd popełniony przez płatnika składek. Każdy błąd powodował, że sprawa musiała być kierowana do postępowania wyjaśniającego. Praktycznie można było zaksięgować do 5% złożonych deklaracji rozliczeniowych. Liczba spraw kierowanych co miesiąc do wyjaśnienia przekraczała wielokrotnie możliwości wykonawcze placówek ZUS. Decyzje pokontrolne nie były wydawane, ponieważ wynikające z nich dane, jak i dane z imiennych raportów korygujących oraz korygujących deklaracji rozliczeniowych, nie mogły być księgowane na kontach płatników składek i ubezpieczonych.    Od 22 czerwca br., po skorygowaniu rozporządzenia RM regulującego zasady rozliczania składek, zakład uzyskał możliwość dokonywania automatycznych korekt złożonych dokumentów i wytwarzania dokumentów rozliczeniowych z płatnikiem składek. Rozporządzenie to zezwoliło także na dokonywanie korekt dokumentów złożonych wcześniej, tj. tych dokumentów, które nie mogły być wcześniej przetworzone ze względu na zidentyfikowane błędy oraz wymusiło rozszerzenie oprogramowania systemu informatycznego o nowe, nieprzewidziane wcześniej, funkcje korekty błędów i wytwarzania zbiorczych dokumentów rozliczeniowych z płatnikami składek. Oprogramowanie takie wprowadzono miesiąc później, tj. w końcu lipca br., a pełną przepustowość osiągnięto w końcu sierpnia br. Tym samym wszystkie nieprzetworzone do końca sierpnia dokumenty można było przetwarzać od września br.    Zakończenie księgowania dokumentów rozliczeniowych przewidziane jest na koniec lutego 2000 r., co umożliwi pełne zamknięcie roku rozliczeniowego.    Zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych dane powinny napływać z systemu bankowego poprzez międzybankowy system rozliczeń elektronicznych ELIXIR. Pierwszą porcję danych z tego systemu ZUS zaczął otrzymywać od maja br. w trybie testowym, a przekazywanie danych za okres od 25 stycznia br. zakończono 10 sierpnia br. Zgodnie z rozporządzeniem ministra finansów z dnia 14 stycznia 1999 r. dane te powinny być opatrzone jednoznacznymi identyfikatorami płatników. Od rozpoczęcia przekazywania danych system bankowy zidentyfikował już 630 tys. błędów. Błędy identyfikacji umożliwiają przypisanie przekazanych na rachunki składek kwot do kont płatników. Zgodnie ze wspomnianą ustawą błędy identyfikacji nie obciążają Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ale też nie obciążają płatnika lub banku, w którym błąd popełniono. Taka sytuacja powoduje, że do czasu przypisania niezidentyfikowanych kwot do płatników nie jest możliwe uznanie płatnika dłużnikiem.    W związku z powyższym w zakładzie realizowana jest akcja powiadamiania płatników o braku wpłat, której wynikiem powinno być określenie kwoty wpłaty na podstawie dokumentu przelewu lub przekazu środków. Uzyskanie informacji o zrealizowanej przez płatnika kwocie przelewu wymaga uzyskania potwierdzenia w systemie bankowym. Po zakończeniu postępowania wyjaśniającego względem płatników można będzie określić kwotę rzeczywistego zadłużenia płatnika.    Po uporządkowaniu stanu rozliczeń z płatnikami składek za okres od stycznia 1999 r. zaistnieją warunki do wydawania omawianych decyzji. W tym celu na okres przejściowy utworzona zostanie jeszcze w listopadzie br. specjalna ścieżka ewidencjonowania na kontach płatników składek wyników kontroli z decyzji pokontrolnych.    Odnosząc się do możliwości weryfikowania przez płatników składek własnych zobowiązań wobec oddziałów ZUS, chciałbym poinformować, że płatnicy składek nie mają aktualnie dostępu do tych danych. W jednostkach terenowych zakładu dostępne są jedynie listy zidentyfikowanych dłużników.    Pragnę podkreślić, że zakład przeprowadza kontrole płatników składek i kontrole te wywołują skutki finansowe. W okresie czerwiec - sierpień br. przeprowadzono blisko 10 tys. kontroli płatników składek i tylko w 174 przypadkach płatnicy złożyli zastrzeżenia do protokółu kontroli. Oznacza to, iż ponad 98% kontrolowanych płatników składek zgodziło się z ustaleniami kontroli, a zatem zgodnie z ustawą są zobowiązani do złożenia dokumentów rozliczeniowych korygujących - bez konieczności wydania decyzji pokontrolnej.    Ponadto zakład prowadzi kontrole płatników składek będących dłużnikami. Do końca września br. zakład przeprowadził 5334 takich kontroli. Łączne zadłużenie ustalone w drodze kontroli na wszystkie rodzaje funduszy wyniosło ponad 507 mln zł. Na podstawie ustaleń kontroli oddziały zakładu wzywają płatników składek do uregulowania zobowiązań. Jeżeli płatnik składek nie ureguluje zobowiązań w określonym terminie, zakład wdraża postępowanie egzekucyjne. Kontrole dłużników są prowadzone nadal.    Sekretarz stanu    Ewa Lewicka    Warszawa, dnia 11 października 1999 r.