Debaty sejmoweX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie podniesienia skuteczności działania Głównego Urzędu Ceł

   Odpowiedź na pytanie nr 1: Jak przebiega od strony wykonawczej wprowadzenie w życie ustawy o Służbie Celnej?    Uchwalona w dniu 24 lipca 1999 r. ustawa o Służbie Celnej (DzU nr 72, poz. 802) obowiązuje od dnia 15 września br. Pełne zastosowanie przepisów ustawy będzie jednak możliwe dopiero po wejściu w życie aktów wykonawczych, wydanych na podstawie zawartych w ww. ustawie delegacji. Ze względu na dużą liczbę delegacji ustawowych prace nad projektami rozporządzeń nie zostały jeszcze zakończone. Projekty aktów wykonawczych opracowane w GUC i zaakceptowane przez kierownictwo GUC sukcesywnie przesyłane są do Ministerstwa Finansów celem uruchomienia dalszej procedury legislacyjnej.    Jednocześnie informuję, że do czasu wejścia w życie ww. rozporządzeń zastosowanie znajduje art. 91 ww. ustawy, zgodnie z którym: ˝Funkcjonariusze celni, zatrudnieni w dniu wejścia w życie ustawy w administracji celnej, od tego dnia wykonują zadania przewidziane dla Służby Celnej. W zakresie dotyczącym stosunku pracy stosuje się dotychczasowe warunki pracy i płacy˝.    Odpowiedź na pytanie nr 2: Jakie ziany personalne (kierownicze) i organizacyjne zaszły w Głównym Urzędzie Ceł w ostatnich trzech miesiącach?    Do chwili obecnej, pomimo ponawianych wystąpień, nie został powołany drugi wiceprezes GUC. W związku z tym, w celu usprawnienia zarządzania i właściwego nadzoru nad komórkami organizacyjnymi GUC, powołałem pełnomocników prezesa: ds. informatyzacji administracji celnej oraz ds. nadzorowania postępowania administracyjnego w sprawach celnych.    W celu wypracowania racjonalnej struktury organizacyjnej GUC trwają intensywne prace przy użyciu systemu ˝Diana˝ - wspomaganej komputerowo diagnostycznej analizy i projektowania systemów zarządzania.    Mając świadomość pilnego opracowania strategii działania służb celnych na granicy zachodniej, w związku z integracją europejską został powołany zespół do opracowania kompleksowych założeń w zakresie dostosowania organizacji i pracy urzędów celnych na granicy zachodniej w związku z przygotowaniami do wstąpienia Polski do Unii Europejskiej. Natomiast konieczność zintensyfikowania kontroli postimportowych spowodowała, że wkrótce powołany zostanie zespół, którego zadaniem będzie rozwój powtórnej kontroli celnej. W tym celu już teraz oddelegowano 15 osób z Głównego Urzędu Ceł do urzędu celnego, dążąc do kadrowego wzmocnienia komórek kontrolnych.    Odpowiedź na pytanie nr 3: Jakie działania podjęło i przedsięweźmie nowe kierownictwo GUC, aby w istotny sposób podnieść rangę i znaczenie zawodu celnika?    Wejście w życie ustawy o Służbie Celnej wraz z aktami wykonawczymi spowoduje, że pracownicy administracji celnej staną się funkcjonariuszami celnymi o statusie służb mundurowych, którym przysługują stopnie służbowe, zaś stosunek służbowy powstaje w drodze mianowania. Jednocześnie zostały podjęte prace nad przygotowaniem kodeksu etyki służb celnych.    Odpowiedź na pytanie nr 4: Co robi nowe kierownictwo GUC, aby zapewnić lepszą i skuteczniejszą współpracę z Inspekcją Celną, Urzędem Ochrony Państwa oraz Policją?    Współpraca z Inspekcją Celną. Mając na celu zapewnienie sprawnej i skutecznej współpracy w zakresie realizacji zadań wynikających z ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny i ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. o Inspekcji Celnej, został przygotowany projekt porozumienia między prezesem GUC i generalnym inspektorem celnym w sprawie współdziałania organów celnych z organami Inspekcji Celnej. W chwili obecnej trwają prace uzgodnieniowe, których celem jest czytelne określenie kryteriów pozwalających realizować zadania poszczególnych organów w zakresie współpracy międzynarodowej, zgodnie z zawartymi i będącymi w mocy umowami międzynarodowymi.    Mimo braku porozumienia co do kompetencji organów Inspekcji Celnej i organów celnych obie te służby wspólnie biorą udział w operacjach kontrolnych o zasięgu międzynarodowym dotyczących:    1) kontroli małego ruchu lotniczego (tzw. małego lotnictwa obejmującego samoloty sportowe, dyspozycyjne, usługi agrolotnicze itp.) pod kątem zwalczania przemytu narkotyków, w szczególności na terytorium Polski i Niemiec,    2) zwalczaniu przemytu towarów wysoko opodatkowanych,    3) kontroli ˝ruchu˝ towarów akcyzowych,    4) wypracowania sposobów współpracy i środków komunikacji między państwami regionu Morza Bałtyckiego przy zwalczaniu przemytu towarów akcyzowych,    5) ujawniania przemytu narkotyków w autokarach i minibusach wjeżdżających do Polski, Niemiec, Danii, Norwegii oraz przyjeżdżających tranzytem przez te kaje,    6) przeciwdziałania praniu brudnych pieniędzy, ze szczególnym uwzględnieniem kontroli przepływu gotówki.    Ponadto organy celne i organy Inspekcji Celnej dokonują wzajemnej wymiany informacji dotyczących:    - ujawnień przemytu narkotyków, wyrobów tytonionych i alkoholowych,    - zaginionych dowodów rejestracyjnych (sporządzany jest wykaz),    - fałszerstwa stempli celnych,    - pomocy dla obcych administracji celnych,    - dokonywania sprawdzeń odpraw celnych pojazdów samochodowych,    - specjalnych skrytek w środkach przewozowych służących do przemytu,    - działalności prowadzonej przez tzw. szarą strefę,    - zapewnienia bezpieczeństwa siedzib urzędów celnych, funkcjonariuszom celnym.    Współpraca z UOP. Ze względu na specyficzny charakter służby organy celne i organy UOP współdziałają ze sobą w szczególnych sprawach mogących powodować zagrożenie interesów państwa. W celu sformalizowania tej współpracy obecnie przygotowywany jest projekt porozumienia prezesa GUC i szefa UOP w sprawie szczegółowego trybu współdziałania organów UOP i organów celnych w zakresie przeciwdziałania i zwalczania przestępstw celnych oraz zapobiegania zagrożeniom dla bezpieczeństwa państwa. Prace nad projektem są zaawansowane i bliskie sfinalizowania.    Współpraca z policją. W dniu 9 kwietnia 1999 r. zostało podpisane porozumienie pomiędzy komendantem głównym Policji i prezesem GUC w sprawie szczegółowego trybu współdziałania organów Policji i organów celnych w zakresie zapobiegania i zwalczania przestępczości. W oparciu o to porozumienie prezes GUC wystąpił do komendanta głównego Policji z inicjatywą podjęcia współpracy obu służb w celu efektywnego dalszego ograniczenia nielegalnego obrotu wyrobami alkoholowymi.    W wyniku tej inicjatywy nawiązane zostały bezpośrednie kontakty robocze między komendantami wojewódzkimi Policji i dyrektorami urzędów celnych. Uzgodniono tryb współdziałania. Obecnie w wyniku tych uzgodnień prowadzone są wspólne:    - akcje kontrolne w miejscach skupu i sprzedaży alkoholu, które znajdują się w okolicach przejść granicznych,    - cykliczne kontrole na bazarach i targowiskach,    - powtórne kontrole celne środków przewozowych, zwłaszcza w miejscowościach przygranicznych.    Do tych celów wykorzystywany jest specjalistyczny sprzęt techniczny i kontrolny znajdujący się w posiadaniu obu służb.    Dotychczasowe wspólne działania w walce z przestępczością wskazują, jak bardzo potrzebna jest wymiana informacji i rozwój kontaktów roboczych pomiędzy tymi organami. Przykładem może tu być współpraca pomiędzy Wydziałem XVII Biura do Walki z Przestępczością Zorganizowaną Komendy Policji a Działem Operacyjnym Urzędu Celnego w Rzepinie, która doprowadziła do zajęcia 10 mln sztuk papierosów oraz 26 tys. litrów spirytusu, czy też pomiędzy KSP w Warszawie a Działem Operacyjnym Urzędu Celnego w Warszawie w licznych akcjach na targowisku przy Stadionie X-lecia.    Prowadzona jest wymiana informacji dotyczących:    - ujawnień narkotyków,    - środków przewozowych wykorzystywanych do przemytu,    - osób podejrzanych o przemyt lub notowanych za dokonywanie przemytu,    - towarów objętych szczególną kontrolą lub mogących stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa obywateli i porządku publicznego,    - danych o szlakach przemytniczych.    Organizowane są wspólne szkolenia nt. metod przemytu narkotyków, tzw. prania brudnych pieniędzy, podczas których wykorzystywane jest doświadczenie zdobyte przez funkcjonariuszy obu służb angażowanych jako wykładowców.    Administracja celna wykorzystuje Ośrodek Szkoleniowy Policji w Sułkowicach do prowadzenia szkoleń psów służbowych do wykrywania narkotyków.    Organy policji i organy celne udzielają sobie wzajemnej pomocy w czynnościach związanych z realizacją wniosków o pomoc administracyjną dla obcych administracji celnych, a także monitoringiem przesyłek niejawnie nadzorowanych.    Odpowiedź na pytanie nr 5: Jak w nowym roku budżetowym będzie wyglądał motywacyjny system płac dla celników? Jaki trud podejmie kierownictwo GUC, aby w znaczący sposób podnieść płace celników?    Zgodnie z ustawą o Służbie Celnej uposażenie funkcjonariuszy celnych będzie w całości finansowane z budżetu państwa i stanowić będzie wielokrotność prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej. Ponadto przewidziane są nagrody dla funkcjonariuszy celnych, którzy przyczynili się bezpośrednio do uzyskania dodatkowych wpływów należności budżetowych lub ujawnienia przestępstwa.    Odpowiedź na pytanie nr 6: W jakim stopniu projekt ustawy na 2000 r. zapewnia podstawowe potrzeby i oczekiwania dla GUC? Jak w tej trudnej sprawie mogą pomóc posłowie?    Projekt ustawy budżetowej na rok 2000 w zakresie wydatków budżetowych zapewnia finansowanie minimalnych potrzeb administracji celnej, bez uwzględnienia potrzeb inwestycyjnych.    W celu przystosowania służb celnych do wymogów Unii Europejskiej oraz realizacji ich rozwoju, określonego w ˝Strategii działania polskiej administracji celnej do roku 2000˝, konieczne jest zapewnienie środków na finansowanie celów określonych w tym dokumencie.    W związku z powyższym celowe jest przyznanie Głównemu Urzędowi Ceł kwoty 247 mln zł, ujętej w rezerwie na integrację z Unią Europejską. Odchodzenie od pobierania opłat manipulacyjnych powinno być takie, żeby ze środków specjalnych zapewnić finansowanie ˝Strategii działania polskiej administracji celnej do roku 2002˝.    Odpowiedź na pytanie nr 7: Z jakich doświadczeń i rozwiązań państw Unii Europejskiej należałoby skorzystać w poniesieniu sprawności i skuteczności działania polskich służb celnych?    Nie istnieją przepisy unijne (decyzje, dyrektywy, rozporządzenia, zalecenia), które narzucałyby określoną strukturę organizacyjną administracji celnych. Struktury takie są wypadkową funkcji, zadań, uwarunkowań wewnętrznych czy tradycji w poszczególnych krajach członkowskich. Nie narzuca się też żadnej konkretnej struktury administracji celnej krajom kandydującym. Zakres zadań, jakie poszczególne administracje celne wypełniają, jest wysoce zróżnicowany w poszczególnych krajach, zarówno członkowskich jak też kandydujących. Jednak mimo zróżnicowania wszystkie administracje celne krajów członkowskich muszą realizować pewien podstawowy z punktu widzenia interesów Unii zakres zadań, ściśle określony zwłaszcza w Kodeksie celnym UE, a także w przyjętym w 1996 r. w formie decyzji przez parlament i Radę Europejską programie ˝Cło 2000˝ (Customs 2000) oraz w jego kontynuacji (Customs 2002). Muszą zatem przede wszystkim w sposób skuteczny:    - zapewnić warunki dla odpowiedniego poziomu organizacji służb celnych, infrastruktury, wyposażenia, metod operacyjnych,    - sprawnie stosować przepisy i procedury uproszczone,    - współpracować ze środowiskiem handlu i gospodarki,    - zagwarantować równoprawne traktowanie podmiotów,    - zapobiegać i zwalczać przestępczość celną,    - skutecznie interweniować w przypadku łamania przepisów, zwłaszcza dotyczących ochrony własności intelektualnej, praw konsumenta, ochrony środowiska, dziedzictwa kulturowego,    - chronić interesy Wspólnoty (gospodarcze, społeczne, polityczne i kulturalne),    - zagwarantować jednolite stosowanie ustawodawstwa wspólnotowego na całym terytorium Unii,    - zapewnić skuteczną kontrolę na granicy zewnętrznej Unii.    Unia określa takie same zadania i funkcje dla służb celnych krajów kandydujących, które służby te będą musiały skutecznie pełnić z chwilą uzyskania członkostwa.    Zadania te, jak też sposób dochodzenia do nich, określa przygotowany przez Komisję Europejską dokument ˝Strategia przedakcesyjna dla cła i podatków˝.    W dokumencie tym podkreśla się, że administracje celne krajów kandydujących (a więc również Polski), aby osiągnąć poziom sprawności porównywalny z administracjami krajów UE, powinny:    - posiadać jasny i precyzyjnie określony zakres uprawnień i odpowiedzialności, podobny do tego, jaki posiadają administracje celne krajów UE,    - posiadać zharmonizowane ze wspólnotowym prawodawstwo,    - posiadać racjonalną i stabilną strukturę organizacyjną, opartą na nowoczesnych metodach zarządzania,    - posiadać wykwalifikowane, o wysokim stopniu motywacji i uczciwości kadry,    - stosować kontrolę celną opartą na metodach analizy ryzyka, skuteczną i niestanowiącą przeszkody dla płynności handlu,    - ściśle współpracować z instytucjami zewnętrznymi na szczeblu krajowym i międzynarodowym,    - posiadać odpowiednią infrastrukturę (komputeryzacja, laboratoria, sprzęt, pomieszczenia itp.).    Dokument ten został następnie uzupełniony szczegółowymi wytycznymi (tzw. Blueprints), określającymi minimalne standardy unijne dla 13 priorytetowych z punktu widzenia funkcjonowania administracji celnej obszarów:    1) prawodawstwo,    2) organizacja i zarządzanie,    3) szkolenie,    4) pobór należności,    5) kontrola graniczna i wewnętrzna,    6) zarządzanie kadrami,    7) etyka,    8) tranzyt,    9) zwalczanie przestępczości,    10) laboratoria,    11) komputeryzacja,    12) infrastruktura i sprzęt,    13) współpraca ze środowiskiem gospodarczym.    W oparciu o te wytyczne w GUC dokonano szczegółowej analizy dystansu, jaki dzieli polską administrację celną od określonych przez stronę unijną minimalnych standardów, i określono podstawowe priorytety strategii działania polskiej administracji celnej do 2002 r. Strategia została w dniu 19 października 1999 r. zaakceptowana przez Radę Ministrów. Strategia jest planem przedsięwzięć nakierowanych na osiągnięcie przez polskie służby celne pełnej gotowości i sprawności do ochrony granic, gospodarki i bezpieczeństwa państwa i obywateli, a także do funkcjonowania w warunkach przyszłego członkostwa w UE. Stanowi też podstawę pozyskania odpowiednich środków budżetowych, koniecznych do usprawnienia, modernizacji i doposażenia służb celnych.    Polska administracja celna od lat korzysta z doświadczeń krajów członkowskich UE w wielu aspektach. Pomoc, głównie konsultacyjną i szkoleniową, świadczyły m.in. administracje celne Wielkiej Brytanii, Niemiec, Francji, a także Szwecji, Danii, Austrii, Finlandii, w formie współpracy dwustronnej, jak też, w większym stopniu, w ramach wielonarodowych projektów PHARE, koordynowanych przez agendy Komisji Europejskiej (Eurocustoms i PCU). Tematyka konsultacji i szkoleń dotyczyła głównie kwestii praktyki operacyjnej (np. techniki i metody wykrywania przemytu), kontroli celnej (w tym kontroli postimportowej), stosowania zharmonizowanych z unijnymi przepisów celnych (np. procedur gospodarczych) czy metod i technik analizy ryzyka w stosowaniu skutecznej, selektywnej kontroli celnej. Ostatnio, wobec zbliżającej się (choć wciąż jeszcze hipotetycznej) daty członkostwa w UE, intensywność konsultacji rośnie. W następstwie dokonania oceny dystansu i sformułowania strategii przedakcesyjnej dla administracji celnej pomoc jest bardziej ukierunkowana na problemy ściśle związane z dostosowaniem cła polskiego do standardów UE. Zainicjowany we wrześniu projekt PHARE 99 dla polskiej administracji celnej realizowany będzie w obligatoryjnej obecnie formule Twinning (partnerstwa). Partnerami cła polskiego w realizacji 4-częściowego projektu będą cztery najsilniejsze administracje celne w UE:    1) brytyjska - budowa skomputeryzowanego systemu odpraw celnych,    2) niemiecka - zaprojektowanie i pomoc w realizacji kompleksowego systemu szkoleń na temat priorytetowych problemów związanych z przekwalifikowaniem kadr i przejęciem nowych zadań związanych z członkostwem (np. zadania cła związane ze Wspólną Polityką Rolną, pobór i transfer należności na środki własne UE czy stosowanie unijnej, zintegrowanej taryfy celnej (TARIC),    3) francuska - budowa zintegrowanego systemu informacji wewnętrznej i zewnętrznej (dla podmiotów),    4) holenderska - rozbudowa informatycznej sieci rozległej (WAN).    21 października 1999 r. polska i niemiecka administracja celna zawarły, na bazie umowy o współpracy i pomocy wzajemnej w sprawach celnych z 1992 r., dodatkowe porozumienie (Memorandum of Understanding). Porozumienie jest swoistą deklaracją gotowości obu stron do wszechstronnej współpracy i partnerstwa, umożliwiających m.in. wymianę szkoleniową, wymianę stażystów w urzędach przygranicznych, wymianę informacji, współpracę przy harmonizacji celnej kontroli granicznej. Niemiecka administracja celna jest bezsprzecznie jednym z głównych ˝naturalnych˝ partnerów w procesie wdrażania przepisów, procedur i praktyki unijnej i nie wynika to wyłącznie z bezpośredniego sąsiedztwa. Asystowała już w przygotowaniach do członkostwa co najmniej kilku innym administracjom, m.in. austriackiej. Proces integracji związany jest również z likwidacją granicy wewnętrznej i wzmocnieniem granicy zewnętrznej UE. Administracja niemiecka przechodziła ten proces już kilkakrotnie wraz z wprowadzeniem rynku wewnętrznego, przystąpieniem nowych członków do UE czy zjednoczeniem Niemiec.    Prezes GUC    Zbigniew Bujak    Warszawa, dnia 2 listopada 1999 r.