Debaty sejmoweX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie dystrybucji opału oraz norm obowiązujących przy sprzedaży materiałów sypkich

   Szanowny Panie Marszałku! Z upoważnienia prezesa Rady Ministrów, w nawiązaniu do pisma z 29 grudnia 2000 r., znak: SM-I-0701/00/EL, uprzejmie przedkładam odpowiedź na interpelację pana posła Wiktora Osika przesłaną przy piśmie z 12 grudnia 2000 r., znak: SPS-0202-5296/00, w sprawie dystrybucji opału oraz norm obowiązujących przy sprzedaży materiałów sypkich. Jednocześnie informuję, że w odpowiedzi zostały wykorzystane stanowiska przekazane przez ministra finansów oraz prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.    Odnosząc się do pytań zawartych w interpelacji posła Wiktora Osika, przedstawiam następujące stanowisko.    Ad 1 i 3. Poprzednio obowiązująca ustawa z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (DzU nr 41, poz. 324, ze zm.), a obecnie ustawa z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej (DzU nr 101, poz. 1178, ze zm.) stanowi, że podejmowanie i wykonywanie działalności gospodarczej jest wolne dla każdego przedsiębiorcy na równych prawach, z zachowaniem warunków określonych przepisami prawa.    Przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna oraz niemająca osobowości prawnej spółka prawa handlowego, która zawodowo, we własnym imieniu podejmuje i wykonuje działalność gospodarczą.    Przepisy prawa podatkowego w zależności od formy prowadzenia działalności gospodarczej, jej rozmiarów lub rodzaju, regulują zasady opodatkowania i rozliczeń w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych na podstawie ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. (DzU z 2000 r., nr 54, poz. 654, ze zm.), podatku dochodowego od osób fizycznych na podstawie ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. (DzU z 2000 r., nr 14, poz. 176, ze zm.) oraz zryczałtowanego podatku dochodowego od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne na podstawie ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. (DzU nr 144, poz. 930, ze zm.).    Zgodnie z ustawą z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (DzU nr 11, poz. 50, ze zm.) opodatkowaniu tym podatkiem podlega sprzedaż towarów i odpłatne świadczenie usług, w tym sprzedaż materiałów sypkich (opału) przez kopalnie. Tak więc obowiązujące przepisy prawne nie nakładają na przedsiębiorców dokonujących obrotu węglem szczególnych wymagań i ograniczeń prawnych.    Ad 2. Odpowiedzialność na podstawie ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (u.z.n.k.) (DzU nr 47, poz. 211, ze zm.) zachodzi zarówno w sytuacji dokonanego działania stanowiącego czyn nieuczciwej konkurencji, jak również w sytuacji zaistnienia samego zagrożenia interesu przedsiębiorcy lub klienta (w tym konsumenta). Konstrukcja ustawy opiera się na wspólnym dla całości uregulowania określeniu czynu nieuczciwej konkurencji w tzw. klauzuli generalnej - art. 3 u.z.n.k. Zastosowanie klauzuli generalnej pozwala określić czyn nieuczciwej konkurencji jako działanie podjęte w związku z działalnością gospodarczą, które jest naganne, ponieważ zagraża bądź narusza interesy innego przedsiębiorcy lub klienta. Przesłanką uznania za czyn nieuczciwej konkurencji takiego działania jest jego bezprawność.    Jako ˝sprzeczne z prawem˝ można byłoby kwalifikować zachowania sprzeczne z nakazami zawartymi w ustawie, rozporządzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy czy w umowie międzynarodowej mającej bezpośrednie zastosowanie. Należy przy tym zauważyć, że nie zawsze sprzeczność z przepisem niższej rangi uzasadnia uznanie czynu za bezprawny w rozumieniu art. 3 ust. 1 u.z.n.k. Kwalifikację taką wypada przyjąć w razie naruszenia przepisu, którego zadaniem jest regulowanie konkurencji, lub przepisu, którego naruszenie daje sprawcy przewagę wobec konkurentów postępujących zgodnie z prawem.    W przedstawionej przez posła Wiktora Osika sprawie takie zachowania należałoby, zgodnie ze stanowiskiem prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, analizować indywidualnie w stosunku do każdego z przedsiębiorców prowadzących tego typu działalność, bowiem trudno ustalić dla szerokiej grupy przedsiębiorców taki sam stan faktyczny, spełniający jednocześnie przesłanki czynu nieuczciwej konkurencji w zachowaniu każdego z nich.    Ad 4. Do przeprowadzania kontroli na targowiskach uprawniona jest zarówno Inspekcja Handlowa, jak i organy kontroli skarbowej.    W latach 1995-1996 Inspekcja Handlowa dwukrotnie kontrolowała prawidłowość dystrybucji węgla i koksu przeznaczonego na cele bytowe ludności. Kontrolą objęto składy opałowe, firmy pośredniczące w handlu opałem oraz działy sprzedaży w kopalniach, spółkach węglowych i holdingu katowickim. Ustalenia kontroli wykazały szereg nieprawidłowości, w tym o charakterze przestępstw i wykroczeń. Mnogość pośredników nieposiadających odpowiedniego kapitału, często nieuczciwych, narażała kopalnie na straty, a stosowane przez nich marże w znaczący sposób wpływały na finalną wysoką cenę węgla w składach opałowych. Ujawniono, że niejednokrotnie cena węgla w drodze od kopalni do klienta zwiększała się o prawie 100%. W wielu stwierdzonych przypadkach dany sortyment węgla był przefakturowany przez pośredników na sortyment droższy i z nowo ustaloną ceną i marżą wędrował ˝drogą papierową˝ do następnego pośrednika, a faktyczny sortyment opału był dostarczany z kopalni bezpośrednio do wskazanego składu.    O stwierdzonych praktykach Inspekcja Handlowa powiadomiła prokuratury rejonowe i urzędy skarbowe. Ponadto informacje o wynikach tych kontroli inspekcja przekazała m. in. Urzędowi Ochrony Państwa, b. ministrowi przemysłu i handlu, a także sejmowej Komisji Ochrony Konkurencji i Konsumentów.    Pragnę jednocześnie wyjaśnić, że Inspekcja Handlowa w toku każdej kontroli dystrybucji węgla i koksu prowadzi badania na targowiskach, gdzie oferowany jest ten rodzaj opału, a o stwierdzonych nieprawidłowościach o charakterze przestępstw i wykroczeń zagrażających uszczupleniem dochodów skarbu państwa i ekonomicznym interesom klientów każdorazowo powiadamia urzędy skarbowe i organy ścigania.    Jak informuje prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, obecnie Inspekcja Handlowa prowadzi ogólnopolską kontrolę funkcjonowania tego segmentu rynku. Wyniki kontroli będą znane w lutym br.    Zgodnie z art. 281 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (DzU nr 137, poz. 926, ze zm.) organy podatkowe pierwszej instancji przeprowadzają kontrolę podatkową u podatników, płatników i inkasentów, zwanych dalej ˝kontrolowanymi˝. Celem kontroli podatkowej jest sprawdzenie wywiązywania się kontrolowanych z obowiązków wynikających z przepisów prawa podatkowego.    Stosownie zaś do art. 284 § 1 i 3 powołanej ustawy kontrolujący, w zakresie wynikającym z upoważnienia, są w szczególności uprawnieni do:    - wstępu na grunt oraz do budynków, lokali lub innych pomieszczeń,    - żądania okazania majątku podlegającego kontroli oraz do dokonania jego oględzin,    - żądania przeprowadzenia remanentu,    - żądania udostępnienia akt, ksiąg i wszelkiego rodzaju dokumentów związanych z przedmiotem kontroli oraz do dokonywania z nich odpisów, wyciągów i notatek.    Kontrolujący mogą żądać wydania za pokwitowaniem:    1) próbek towarów,    2) akt, ksiąg i dokumentów, o których mowa w § 1 pkt 4:    - w razie powzięcia uzasadniającego podejrzenia, że są one nierzetelne - na czas nie dłuższy niż miesiąc lub    - gdy podatnik nie zapewnia warunków umożliwiających wykonanie czynności kontrolnych związanych z badaniem tej dokumentacji,    Należy zauważyć, że przepis art. 284 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa nie stanowi katalogu zamkniętego czynności, które mogą być wykonywane przez organ podatkowy w ramach kontroli podatkowej. A zatem w świetle powyższych uregulowań dopuszczalne jest przeprowadzenie kontroli podatkowej nie tylko w budynku, lokalu lub innym pomieszczeniu, w którym kontrolowany wykonuje działalność gospodarczą, ale także na targowisku. Kontrolujący mogą więc od osób dokonujących sprzedaży węgla na targowisku zażądać udostępnienia ksiąg podatkowych, okazania faktur zakupu węgla, jak również wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, z którego wynika przedmiot wykonywanej działalności gospodarczej.    Ad 5. W istniejącym stanie prawnym nie ma obowiązku rejestracji przez kopalnie przedsiębiorców, którzy dokonywaliby zakupu powyżej 20 ton węgla i przesyłania tych informacji urzędom skarbowym.    Zgodnie jednak z art. 82 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa oraz § 15 rozporządzenia ministra finansów z dnia 31 grudnia 1997 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy Ordynacja podatkowa (DzU nr 162, poz. 1124, ze zm.) na pisemne żądanie organu podatkowego osoby prawne i jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej są obowiązane do sporządzania i przekazywania informacji o zdarzeniach wynikających z dwustronnych lub wielostronnych stosunków cywilnoprawnych, zwanych dalej ˝transakcjami˝, mogących mieć wpływ na powstanie obowiązku podatkowego lub wysokość zobowiązania podatkowego innych przedsiębiorców, z którymi dokonano transakcji.    Osoby prawne i jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, w przypadku wystąpienia okoliczności, o których mowa powyżej, sporządzają informacje o transakcjach dokonanych z tym samym przedsiębiorcą, jeżeli suma należności albo suma zobowiązań w roku podatkowym przekroczy równowartość 10 000 euro. Informacje te sporządza się za okresy wskazane w żądaniu urzędu skarbowego i przekazuje do tego urzędu w terminie 30 dni od dnia doręczenia żądania. Oznacza to, że właściwy organ podatkowy może zobowiązać kopalnię do przekazania informacji o kontrahentach, w stosunku do których suma należności kopalni z tytułu sprzedaży węgla w danym roku podatkowym przekroczy 10 000 euro.    Zgodnie z informacją przekazaną przez ministra finansów Urząd Kontroli Skarbowej w Katowicach w 1999 r.przeprowadził kontrolę w 16 spółkach pośredniczących w latach 1996 i 1997 w obrocie węglem, w tym w 3 spółkach cywilnych, 5 spółkach akcyjnych, 8 spółkach z o.o.    Węgiel, będący w tych spółkach przedmiotem sprzedaży, pochodził m. in. z dostaw przekazanych przez kopalnie jako zapłata za świadczone usługi lub w wyniku realizacji tzw. umów dealerskich.    Na podstawie materiałów kontroli w jednej ze spółek ustalono, że sprzedaż węgla odbywa się przede wszystkim na rzecz energetyki zawodowej, ciepłownictwa, koksownictwa oraz w oparciu o następujące umowy zawarte z dealerami:    - sprzedaży samochodowej,    - o współpracy w sprzedaży węgla,    - przechowywania i sprzedaży węgla ze składowiska.    Z umów sprzedaży samochodowej wynika m.in., że sprzedaż węgla jest realizowana transportem samochodowym na warunkach loco magazyn sprzedającego, a sprzedający wydaje węgiel przewoźnikowi wskazanemu przez dealera na koszt i ryzyko dealera.    Na podstawie pozostałych wymienionych umów kopalnie wchodzące w skład spółek węglowych dokonują sprzedaży węgla na rzecz dealerów (transportem kolejowym) do ich dowolnego rozdysponowania.    Odbiorcy indywidualni mają możliwość bezpośredniego zaopatrzenia się w węgiel w kopalniach, które prowadzą sprzedaż drobnicową. Przykład zakładów górniczych wchodzących w skład Bytomskiej Grupy Kapitałowej wskazuje, że sprzedaż ta stanowiła 1,96% wartości sprzedaży ogółem w 2000 r.    Sprzedaż na rzecz osób fizycznych jest dokonywana w formie gotówkowej według cen wyższych o 5% od cen stosowanych dla kontrahentów, z którymi zostały podpisane umowy w zakresie sprzedaży węgla. Ponadto zaopatrzenie odbiorców indywidualnych w węgiel prowadzą spółki prawa handlowego oraz spółki cywilne. Osoby, które mają zarejestrowaną działalność transportową, dokonują zakupu węgla w kopalniach na zasadach indywidualnych, jak dla osób fizycznych.    W czasie przeprowadzonej w 2000 r. w Lubelskim Węglu SA Grupa Kapitałowa kontroli w zakresie prawidłowości rozliczeń z budżetem państwa Urząd Kontroli Skarbowej w Lublinie ustalił, że w kontrolowanej spółce prowadzone są rejestry sprzedaży węgla, w oparciu o które możliwe jest określenie odbiorców węgla, jednak bez ustalenia, czy węgiel zakupywany był dla potrzeb własnych czy do dalszej odsprzedaży.    Na terenie woj. lubelskiego, według informacji doraźnych uzyskanych z urzędów skarbowych, działalność w zakresie handlu węglem prowadzą 143 firmy handlowe i transportowe. Podatnicy prowadzący działalność nie zgłaszają rodzaju działalności w sposób szczegółowy, tak aby można było uzyskać informację, czy firma transportowa prowadzi również handel węglem. W składanych deklaracjach i zeznaniach podatkowych podatnicy nie podają szczegółowych danych dotyczących rodzaju działalności, w tym sprzedaży opału.    Firmy prowadzące działalność w zakresie handlu opałem rozliczają się na zasadach ogólnych lub w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych.    Przedstawiając panu marszałkowi stanowisko w sprawach poruszonych przez pana posła Wiktora Osika, pragnę wyrazić pogląd, że opisane w interpelacji nieprawidłowości nie są efektem złego prawa, czy też skutkiem prowadzonej przez producentów wolnorynkowej sprzedaży węgla za gotówkę, ale wynikiem niezgodnego z przepisami wykonywania działalności gospodarczej przez niektórych przedsiębiorców, co jest przedmiotem uwagi organów kontroli skarbowej i Inspekcji Handlowej.    Niezależnie od czynności, jakie w zakresie funkcjonowania handlu opałem podejmują organy kontroli, w warunkach gospodarki rynkowej uprawnienie do podejmowania określonych działań dla przeciwstawienia się nieuczciwej konkurencji posiadają sami zainteresowani, w tym przypadku - autoryzowani sprzedawcy opału. W oparciu o przepisy ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji przedsiębiorca, którego interes został zagrożony lub naruszony, może zażądać w drodze postępowania cywilnego m.in. zaniechania niedozwolonych działań, usunięcia skutków niedozwolonych działań, naprawienia wyrządzonej szkody lub wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści, na zasadach ogólnych. Ściganie przewidzianych w wymienionej ustawie przestępstw następuje na wniosek pokrzywdzonego, a wykroczeń - na żądanie pokrzywdzonego. Ważną rolę w tym zakresie przypisano także krajowym lub regionalnym organizacjom, których celem statutowym jest ochrona interesów przedsiębiorców.    Z poważaniem    Sekretarz stanu    Bernard Błaszczyk    Warszawa, dnia 16 stycznia 2001 r.