Debaty sejmoweX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie wsparcia upraw roślin strączkowych

   W związku z otrzymaną przy piśmie z dnia 12 kwietnia br. znak: SPS-0202-6266/01 interpelacją pana posła Stanisława Steca w sprawie wsparcia upraw roślin strączkowych uprzejmie wyjaśniam, co następuje.    W związku z zagrożeniem rozszerzenia się choroby BSE wykorzystanie surowców wysokobiałkowych do produkcji pasz jest tematem licznych dyskusji i ekspertyz. Eksperci stwierdzają, że złagodzenie sytuacji w zakresie niedoborów białka paszowego może nastąpić na drodze maksymalizacji wykorzystania roślinnych surowców białkowych pochodzenia krajowego. Jednakże biorąc pod uwagę ograniczone możliwości zastosowania w żywieniu zwierząt śruty rzepakowej oraz roślin strączkowych, a także ograniczoną wielkość ich krajowej produkcji, produkty te nie będą miały aktualnie istotnego znaczenia dla bilansu białka paszowego w Polsce.    Intensyfikacja uprawy roślin strączkowych z przeznaczeniem na cele paszowe wymagać będzie zainteresowania tym surowcem głównie ze strony przemysłu paszowego. Rośliny strączkowe pastewne (głównie bobik i groch) mogą być stosowane w ograniczonym zakresie (od 5-20%) jako źródło białka w mieszankach paszowych dla drobiu dorosłego i tuczników. Ziarna roślin strączkowych nie powinno się natomiast stosować w żywieniu prosiąt i warchlaków. Ograniczenie to wynika z obecności substancji ˝antyżywieniowych˝, głównie tanin.    Chciałbym podkreślić, że generalnie nie można mówić o alternatywie strączkowych dla mączek zwierzęcych w żywieniu bydła, gdyż te nie były w Polsce stosowane w żywieniu zwierząt przeżuwających, choć ziarno roślin strączkowych może być również stosowane jako komponent mieszanek treściwych dla bydła. U dorosłych przeżuwaczy z pełną zdolnością trawienia w żwaczu białko nasion strączkowych ulega silnemu rozkładowi bakteryjnemu, przez co zmniejszona jest jego wartość odżywcza.    Ponadto stosunkowo niska w porównaniu z innymi surowcami zawartość białka powoduje, że rośliny strączkowe pastewne są wykorzystywane w niewielkim stopniu do produkcji pasz przemysłowych. Jest to bowiem stosunkowo drogie źródło białka. Według Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej zaledwie ok. 60-70 tys. ton ziarna roślin strączkowych pastewnych wykorzystuje się do produkcji pasz przemysłowych, co stanowi ok. 30-40% ich krajowej produkcji, która w ostatnich latach kształtowała się na poziomie 150-212 tys. ton. Obecna cena strączkowych pastewnych na poziomie ok. 500-550 zł/t nie jest atrakcyjna ani dla rolników, ani dla producentów pasz.    Zdaniem ekspertów alternatywą zastąpienia mączek zwierzęcych w paszach dla zwierząt może być śruta sojowa oraz rzepakowa. Śruta rzepakowa jest bogatym źródłem białka, choć nieco gorszym niż śruta sojowa ze względu na niższą zawartość białka i jego gorszą strawność oraz na zawarte w niej substancje ˝antyodżywcze˝ tzw. glukozynolany. Śruta sojowa charakteryzuje się spośród wszystkich surowców wysokobiałkowych pochodzenia roślinnego największą zawartością i strawnością białka oraz najlepiej zbilansowaną zawartością aminokwasów.    W związku z sytuacją epizootyczną w krajach Europy Zachodniej i konsekwencją poszukiwania alternatywnych metod żywienia istnieje potencjalne zagrożenie załamania się światowego bilansu śruty sojowej. Należy zatem przypuszczać, że w tej sytuacji wzrośnie zainteresowanie rozszerzeniem i stosowaniem roślin strączkowych pastewnych w żywieniu zwierząt, szczególnie gdy zainteresowanie to wypłynie ze strony przemysłu paszowego. Spowoduje to zwiększenie zainteresowania rolników uprawą roślin strączkowych i zakupem materiału siewnego. W tej sytuacji uznano za zasadne zintensyfikowanie prac nad hodowlą roślin strączkowych i objęcie dofinansowaniem ze środków na postęp biologiczny programów hodowli twórczej: grochu, łubinu żółtego i wąskolistnego oraz bobiku niskotaninowego. Utrzymano też dotację na obniżenie ceny sprzedaży kwalifikowanego materiału siewnego łubinu (40 zł za 100 kg nasion). Objęcie dotacją budżetową pozostałych gatunków roślin strączkowych warunkowane jest wielkością przyznanych środków na postęp biologiczny w produkcji roślinnej. Pragnę podkreślić, że środki na postęp biologiczny w produkcji roślinnej w 2001 r. zmniejszono o 15%, a ich realny spadek po uwzględnieniu wskaźnika inflacji wyniósł 25%.    Z uwagi na ograniczone środki budżetowe nie jest również możliwe objęcie w br. ziarna roślin strączkowych interwencyjnym skupem przez Agencję Rynku Rolnego.    Mając na uwadze obowiązujące w UE regulacje prawne wspierające producentów roślin wysokobiałkowych, jak również obowiązek dostosowywania polskiego ustawodawstwa do ustawodawstwa UE, opracowany został projekt ustawy o regulacji rynków mleka i przetworów mlecznych, mięsa oraz niektórych roślin uprawnych zawierający przepisy w zakresie płatności bezpośrednich m.in. dla producentów roślin wysokobiałkowych. Projekt ten jest przedmiotem prac podkomisji w sejmowej Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Należy jednak zaznaczyć, że w projekcie tym przewiduje się pomoc dla producentów roślin wysokobiałkowych na zasadach obowiązujących wszystkich producentów rolnych w UE dopiero po dniu akcesji z Unią Europejską.    Sekretarz stanu    Zbigniew Chrzanowski    Warszawa, dnia 30 kwietnia 2001 r.