Debaty sejmoweX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie jednoznacznego określenia, czy udzielanie świadczeń zdrowotnych jest działalnością gospodarczą oraz zasadności naliczania podatku od nieruchomości w odniesieniu do budynków ZOZ

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pana Edwarda Maniury, posła na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, skierowaną w piśmie, znak: SPS-0202-5732/01, dotyczącą prowadzenia przez zakład opieki zdrowotnej działalności gospodarczej poniżej przedstawiam stanowisko w tej sprawie.    Udzielanie świadczeń zdrowotnych przez samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej na zlecenie różnych podmiotów jest, zdaniem Ministerstwa Zdrowia, prowadzeniem przez ten zakład działalności gospodarczej w szerokim tego słowa znaczeniu.    Niewątpliwie udzielanie świadczeń zdrowotnych czy to na zlecenie kas chorych, podmiotu, który utworzył zakład, czy też samego świadczeniobiorcy jest formą usług wykonywanych w sposób zorganizowany i ciągły, za które zakład otrzymuje od tych podmiotów ustaloną zapłatę określoną w odrębnych przepisach prawnych bądź w umowach zawieranych z poszczególnymi osobami. Żaden z przepisów nie mówi, że publiczny zakład opieki zdrowotnej prowadzi działalność ˝nonprofit˝, a wręcz przeciwnie przeczą temu zapisy ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, a w szczególności:    - art. 35b ust. 1, w którym ustawodawca wyraźnie wskazuje, że samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej pokrywa z posiadanych środków i uzyskiwanych przychodów koszty działalności i zobowiązań,    - art. 54 ust. 1 pkt 1 i 3, gdzie w pkt 3 mowa jest o innej działalności gospodarczej niż działalność wymieniona w pkt 1.    Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (DzU nr 91, poz. 480, z późn. zm.) zakład opieki zdrowotnej tworzy się w celu udzielania świadczeń zdrowotnych i promocji zdrowia, ewentualnie także w celu prowadzenia badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych oraz realizacji zadań dydaktycznych i badawczych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia. Cel ten wyznacza zakres podstawowej działalności prowadzonej przez zakład. Wszelka inna działalność, polegająca np. na prowadzeniu apteki, hotelu, stołówki, odpłatnych szkoleń w ramach tzw. szkoły rodzenia, a także odpłatnym wynajmowaniu pomieszczeń, jest działalnością, o której mowa w art. 54 ust. 1 pkt 3 powołanej wyżej ustawy i art. 50 ustawy z dnia 7 października 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (DzU nr 121, poz. 769, z późn. zm.). W tym miejscu należy wskazać, że bez względu na to, czy samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej podejmie inną niż podstawowa działalność gospodarczą, czy też nie, będzie podlegał wpisowi wyłącznie do Krajowego Rejestru Sądowego - rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej.    Także charakter środków finansowych, jakie otrzymuje zakład za świadczone usługi, nie jest argumentem za przyjęciem stanowiska, że samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej nie prowadzi działalności gospodarczej. Przeciwko takiemu argumentowi przemawia fakt, że niepubliczny zakład opieki zdrowotnej, który zawarł umowę z kasą chorych, także dysponuje środkami publicznymi i przez to wcale nie zaprzestaje prowadzenia działalności gospodarczej, oraz fakt, że każdy samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej, jak i każdy niepubliczny zakład opieki zdrowotnej, oraz osoby wykonujące zawód medyczny w ramach indywidualnej praktyki lub działalności mogą ubiegać się o zawarcie umowy z kasą chorych. Nie jest jednak powiedziane, że z każdym takim podmiotem kasa chorych zawrze umowę. Może więc dojść do sytuacji - i dochodzi - w której źródłem przychodów samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej wcale nie będą przychody uzyskiwane od kas chorych, ale umowy z innymi podmiotami, co więcej dany zakład może nawet nie być zainteresowany kontraktem z kasą chorych. W przeszłości, kiedy publiczne zakłady opieki zdrowotnej były prowadzone w znakomitej większości jako jednostki budżetowe, a więc nie tylko nie działały we własnym imieniu i na własny rachunek, ale także były w całości utrzymywane ze środków publicznych pochodzących od ich dysponenta - podmiotu, który dany zakład utworzył, można było zaryzykować twierdzenie, że zakłady takie nie prowadziły działalności gospodarczej.    Większość podmiotów występujących w obrocie, prowadząc we własnym imieniu i na własny rachunek zorganizowaną działalność zarobkową, a taką niewątpliwie prowadzą samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, bez względu na to, czy mają do nich zastosowanie przepisy ustawy Prawo działalności gospodarczej, czy też nie, są przedsiębiorcami prowadzącymi działalność gospodarczą w szerokim rozumieniu tego słowa. Odnosi się to w szczególności do szeregu sytuacji, gdy wykonywanie danego rodzaju działalności szczegółowo i wyczerpująco zostało uregulowane w odrębnych ustawach dotyczących danej działalności, w tym m.in. w ustawie o zakładach opieki zdrowotnej, w ustawie o radcach prawnych, w ustawie o adwokaturze, w ustawie o notariacie.    Nie budzi wątpliwości stwierdzenie, że radca prawny i adwokat, prowadząc indywidualną kancelarię, prowadzą tym samym działalność gospodarczą, a przecież zarówno radca prawny, jak i adwokat świadczący usługi w zakresie pomocy prawnej nie są przedsiębiorcami w rozumieniu ustawy Prawo działalności gospodarczej i do nich w tym zakresie nie stosuje się jej przepisów.    Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że brak jest podstaw do przyjęcia, że udzielanie świadczeń zdrowotnych, jak i innego rodzaju działalność prowadzona przez samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, nie jest szeroko rozumianą działalnością gospodarczą.    Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (DzU nr 11, poz. 50, z późn. zm.) oraz zapisem w poz. 24 załącznika nr 2 do tej ustawy usługi w zakresie ochrony zdrowia i opieki społecznej zostały zwolnione od podatku od towarów i usług oraz od podatku akcyzowego i dlatego też zakłady opieki zdrowotnej nie podlegają z tego tytułu opodatkowaniu podatkiem VAT.    Odpowiadając na dalsze zarzuty, pragnę wyjaśnić, że możliwość podawania informacji o zakresie i rodzaju udzielanych przez zakład świadczeń zdrowotnych, ograniczona w prawie do ich reklamowania, nie jest niczym wyjątkowym w obrocie gospodarczym, skoro taka sama zasada dotyczy wielu zawodów, np. adwokata, radcy prawnego, weterynarza, i nie może świadczyć o tym, czy dany podmiot prowadzi, czy też nie działalność gospodarczą. Podobnie ewentualne ograniczenie terytorialne prowadzonej przez zakład działalności jest wyłącznie wyrazem woli organu, który utworzył zakład, odzwierciedlonej w zapisach statutu. Nie ma natomiast podstaw do przyjęcia jako zasady prawnej takiego ograniczenia.    Należy także podkreślić, że obowiązek udzielenia świadczeń zdrowotnych każdej osobie w razie zagrożenia jej życia lub zdrowia wynika z tego, że najwyższym chronionym dobrem jest właśnie życie i zdrowie ludzkie, dlatego też odmowa jego ratowania ze względów ekonomiczno-gospodarczych w żadnym razie nie może zasługiwać na aprobatę i ochronę prawną.    Innego natomiast rodzaju sprawą jest kwestia wysokości podatku od nieruchomości, jaki mają obowiązek uiszczać samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt a ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2001 (DzU nr 150, poz. 983, z późn. zm.) środki finansowe pochodzące z podatku od nieruchomości w całości są dochodem gminy. W związku z tym właściwa jednostka samorządu terytorialnego, kształtując samodzielnie politykę podatkową w odniesieniu do podatku od nieruchomości w granicach ustawowo określonych uprawnień, może wprowadzić zwolnienia podatkowe lub na wniosek podatnika może zaniechać poboru tego podatku, jeżeli jego pobranie zagraża ważnym interesom podatnika, albo też odroczyć termin jego płatności lub rozłożyć jego spłatę na raty. Ewentualne wnioski w tej sprawie powinni składać sami podatnicy, minister zdrowia bowiem nie jest organem kompetentnym do podejmowania działań mających na celu zmniejszenie obciążeń podatkowych samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej.    Pragnę także uprzejmie wyjaśnić, że z projektem ewentualnej nowelizacji ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych polegającej na zwolnieniu z obowiązku podatkowego samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej jako właścicieli nieruchomości może wystąpić minister finansów jako właściwy ze względu na przedmiot nowelizowanego aktu prawnego, co zostałoby przyjęte z aprobatą.    Z wyrazami szacunku    Minister    Grzegorz Opala    Warszawa, dnia 2 marca 2001 r.