Debaty sejmoweX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie rozwoju nanotechnologii

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na pismo Pana Marszałka z dnia 18 lipca 2005 r., nr SPS-02-02-10480/05, przekazuję, uzgodnioną z Ministerstwem Gospodarki i Pracy oraz Urzędem Patentowym RP, odpowiedź na interpelację Pana Posła Czesława Śleziaka w sprawie rozwoju nanotechnologii.    1. Czy rząd przygotował bądź przygotowuje strategię wspierania rozwoju nanotechnologii?    Przedstawiając politykę rządu w odniesieniu do rozwoju nanotechnologii, należy zauważyć, że zagadnienie to jest częścią polityki naukowej i naukowo-technicznej państwa. Kreowanie i wdrażanie tej polityki znajduje się w kompetencjach ministra właściwego do spraw nauki. Aktualna polityka naukowa i naukowo-techniczna Polski została określona w dokumencie zatytułowanym ˝Strategia rozwoju nauki w Polsce do 2013 roku oraz perspektywiczna prognoza do roku 2020˝1).    W ww. dokumencie, w oparciu o układ priorytetów badawczych stosowany w UE (założenia 6 Programu Ramowego, a także wstępny wybór priorytetowych działań w 7 PR) z uwzględnieniem potrzeb rozwojowych Polski, wyodrębniono 3 grupy strategicznych obszarów tematycznych badań dla Polski, tj.: Info, Techno, Bio oraz Basics. W obszarze Techno wyodrębnione zostały m.in. nanotechnologie, jako jeden z priorytetowych kierunków badań.    Za wyborem tego obszaru tematycznego przemawiały w szczególności takie przesłanki jak: jego nowoczesność, aktualnie obserwowany szybki rozwój na świecie, istniejący już w tej dziedzinie potencjał naukowy i technologiczny kraju, a także posiadanie krajowej bazy przemysłowej. Uznano, iż rozwój tej dziedziny stanowić będzie o przyszłym wzroście innowacyjności gospodarki w Polsce, jak również stymulować proces tworzenia wielu nowych innowacyjnych przedsiębiorstw i nowoczesnych miejsc pracy.    Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o zasadach finansowania nauki z dnia 8 października 2004 r. (Dz.U. nr 238, poz. 2390) przy przyznawaniu środków finansowych na naukę uwzględniać się będzie w szczególności zgodność przewidzianych do realizacji prac lub zadań z celami polityki naukowej, naukowo-technicznej i innowacyjnej państwa. Ustawa ta przewiduje nowe instrumenty finansowania badań naukowych i prac rozwojowych. W szczególności projekty badawcze wpisujące się w priorytetowe obszary tematyczne badań i technologii będą mogły otrzymać wsparcie w ramach ustalonego przez Ministra Nauki i Informatyzacji krajowego programu ramowego (art. 10 ust. 2) będącego podstawą do finansowania projektów badawczych zamawianych w priorytetowych obszarach nauki i technologii. W projekcie Krajowego Programu Ramowego z dnia 28 lipca 2005 r., przyjętym przez Komitet Polityki Naukowej i Naukowo-Technicznej Rady Nauki, nanometariały wielofunkcyjne - modelowanie, syntezy, nanotechnologie i zastosowania zostały ujęte jako jeden z priorytetowych kierunków badawczych w obszarze badawczym Nowe materiały i technologie.    Mając na uwadze, że przedstawiane tu zagadnienie związane jest z priorytetyzacją wydatków publicznych na naukę, należy zaznaczyć, że dla określenia polskich priorytetów w zakresie nauki i technologii istotne znaczenie będą miały wyniki Narodowego Programu Foresight. Rezultatem Narodowego Programu Foresight w Polsce powinno być ukierunkowanie rozwoju badań i technologii na dziedziny gwarantujące dynamiczny rozwój gospodarczy w perspektywie średnia i długookresowej oraz racjonalizacja nakładów realizowanych ze środków publicznych2).    Wyniki Narodowego Programu Foresight będą stanowić podstawę do tworzenia priorytetów badawczych w polskiej polityce naukowej od 2007 r. (zakończenie realizacji programu przewidziane jest na koniec 2006 r.). Trudno przesądzić w chwili obecnej, czy jednym z priorytetowych kierunków badań, wynikających z rezultatów programu Foresight, będzie nanotechnologia. Należy bowiem pamiętać, że Polska wciąż należy do grona tzw. państw doganiających (catching-up) gospodarki rozwinięte, co powoduje, że nie wszystkie priorytety naszego kraju pokrywają się z priorytetami państw wysoko rozwiniętych.    2. Jakie środki finansowe przeznaczone są na rozwój nanotechnologii?    Nanotechnologia jest nauką obejmującą wiele klasycznych dziedzin, które wymagają ścisłej współpracy specjalistów: fizyki, chemii, biologii, materiałoznawstwa, mechatroniki, metrologii itp. Multidyscyplinarny charakter nanotechnologii wymaga odpowiedniej koordynacji i dużych środków finansowych. Unia Europejska przeznaczyła na badania w nanotechnologii 11,5% środków 6 Programu Ramowego. W wielu uniwersytetach na świecie powstają centra nanotechnologii skupiających badaczy rozproszonych po różnych wydziałach. Centrum takie powstało także na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, skupiające naukowców z wydziałów biologii i nauk o ziemi, chemii oraz matematyki i informatyki. Prace badawczo-rozwojowe z obszaru nanotechnologii realizowane są także przez jednostki B+R resortu gospodarki i pracy, w tym m.in. przez:    - Instytut Technologii Elektronowej w Warszawie,    - Instytut Technologii Materiałów Elektronicznych w Warszawie,    - Instytut Mechaniki Precyzyjnej w Warszawie,    - Instytut Zaawansowanych Technologii Wytwarzania w Krakowie,    - Instytut Technologii Eksploatacji w Radomiu.    Przykładowo podajemy poniżej niektóre prace realizowane przez instytuty związane z nanotechnologią.    Instytut Technologii Elektronowej (ITE) jest wiodącym polskim ośrodkiem naukowym w dziedzinie mikro- i nanotechnologii półprzewodnikowej. Szczególną rolę nanostruktury półprzewodnikowe odgrywają w fonice, technologii źródeł światła spójnego (laserów). Wychodząc naprzeciw krajowemu zapotrzebowaniu na elementy elektroniczne w ITE dofinansowano z budżetu państwa zakup aparatury naukowo-badawczej dla Laboratorium Pomiarów Nanostruktur Półprzewodnikowych, które zapewni możliwość kompletnej charakteryzacji struktur optoelektronicznych i pomiary podstawowych parametrów eksploatacyjnych laserów. W ITE działają dwa Centra Doskonałości: CEPHONA (Fizyka i Technologia Nanostruktur dla Fotoniki) i MANTRAC (Badania Stosowane dla Mikro- i Nanotechnologii) zatwierdzone decyzją Ministra Nauki z dnia 3 października 2002 r.    Instytut Technologii Materiałów Elektronicznych (ITME) prowadzi prace związane z materiałami charakteryzującymi się specyficznymi właściwościami strukturalnymi, chemicznymi i fizycznymi, uzyskiwanymi z udziałem tzw. wysokiej technologii (hi-tech). Z zakresu nanotechnologii Instytut prowadzi prace naukowo-badawcze z zakresu materiałów metalicznych, ceramicznych i organicznych, a także nanowarstwy i nanostruktury perowskitowe dla nowych technologii i nowych zastosowań w elektronice. ITME uczestniczył w pracach objętych Programem Wieloletnim pt. ˝Rozwój niebieskiej optoelektroniki. Stworzenie technologicznych i produkcyjnych podstaw nowej gałęzi przemysłu - niebieskiej optoelektroniki˝, wykorzystującej nanostruktury półprzewodnikowe, w tym nanomateriały.    W świetle powyższego należy uznać, że nanotechnologia w Polsce jest rozwijana, a na realizację badań przeznacza się znaczne środki, głównie z budżetu państwa.    Aktualnie nie jest możliwe określenie globalnej wielkości środków finansowych (środki publiczne oraz środki prywatne wydatkowane przez przemysł) przeznaczanych w Polsce na rozwój nanotechnologii, ponieważ jak dotąd nie były przeprowadzane przez GUS badania statystyczne w tym zakresie. Biorąc zaś pod uwagę środki finansowe wydatkowane z części budżetu państwa przeznaczonej na finansowanie nauki, należy podkreślić, że - obok dofinansowania działalności statutowej instytutów prowadzących prace B+R z obszaru nanotechnologii - w roku bieżącym są realizowane 123 projekty badawcze własne i promotorskie dotyczące problematyki związanej z rozwojem nanotechnologii. Koszty ogółem realizacji tych projektów wynoszą ok. 23 422 000 zł.    W ramach kolejnego, 29 konkursu projektów badawczych 37 wniosków z zakresu nanotechnologii uzyskało rekomendację komisji Rady Nauki do finansowania. Prace badawcze dotyczące rozwoju nanotechnologii są także finansowane w ramach 4 projektów zamawianych, na realizację z budżetu nauki będą poniesione wydatki w kwocie 32 765 000 zł. Badania z zakresu nanotechnologii są także realizowane w ramach programu wieloletniego ˝Doskonalenie systemów rozwoju innowacyjności w produkcji i eksploatacji w latach 2004-2008˝, ustanowionego uchwałą Rady Ministrów nr 97/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. W ramach programu na prace badawcze dotyczące rozwoju nanotechnologii w inżynierii powierzchni (grupa tematyczna II-PZ-4 programu wieloletniego) zostaną w latach 2004-2008 przeznaczone środki w łącznej wysokości 8 800 000 zł.    3. Ile patentów i zgłoszeń odnosi się do nanotechnologii w latach 2001-2005?    - do dnia 29 lipca 2005 r. Urząd Patentowy RP nie udzielił ani jednego patentu na zgłoszony wynalazek z dziedziny nanotechnologii;    - 4 zgłoszenia z tej dziedziny są obecnie w trakcie badania merytorycznego w Urzędzie Patentowym RP; wszystkie dokonane zostały przez podmioty zagraniczne przed 2001 r.;    - 11 zgłoszeń, dokonanych w latach 2001-2005, oczekuje na rozpatrzenie merytoryczne; spośród nich 5 stanowią zgłoszenia krajowe, natomiast pozostałe 6 to zgłoszenia dokonane przez podmioty zagraniczne - informacje o tych zgłoszeniach zostały już opublikowane w Biuletynie Urzędu Patentowego;    - 6 zgłoszeń, dokonanych w latach 2001 - 2005, znajduje się obecnie na etapie badania formalnoprawnego, po zakończeniu którego nastąpi ich badanie merytoryczne; spośród nich 5 stanowią zgłoszenia dokonane przez podmioty krajowe, a 1 dokonane zostało przez podmiot zagraniczny.    Łącznie w Urzędzie Patentowym RP na etapie badania formalnoprawnego i merytorycznego znajduje się 21 zgłoszeń wynalazków z dziedziny nanotechnologii.    Minister    Michał Kleiber    Warszawa, dnia 4 sierpnia 2005 r. 1) Dokument zaakceptowany przez Radę Ministrów 29 czerwca 2005 r. 2) Ponadto, efektem Narodowego Programu Foresight powinno być stworzenie języka debaty społecznej oraz wypracowanie wspólnego myślenia o przyszłości, prowadzące do koordynacji wspólnych działań dla rozwoju gospodarki i poprawy jakości życia w Polsce. Dodatkowe informacje na temat Foresight - http://www.mnii.gov.pl/mnii/index.jsp?place=Menu06&news_cat_id=78&layout=2