Debaty sejmoweX Kadencja

Interpelacja w sprawie dostosowania instrumentów prawnych i zapewnienia powiatom odpowiednich środków finansowych na realizację zadań z zakresu polityki społecznej

   Powiaty w wykonywaniu zadań z zakresu pomocy społecznej spotykają się z głębokimi problemami. Przydzielono im zadania, które w polityce społecznej uznawane są za najtrudniejsze, wymagające bardzo wysokich kosztów własnych, które nie były dotychczas rozwiązywane. Zadania te dotyczą grup i osób specjalnej troski, osób niepełnosprawnych, przewlekle chorych i starych bez opieki, chorych psychicznie, zdezorganizowanych i patologicznych rodzin, rodzin zastępczych, dzieci pozbawionych opieki, uchodźców, a także innych kategorii osób, które wymagają stałej, indywidualnej, specjalistycznej i kosztownej pomocy i opieki. Powiaty zobowiązano do powołania i prowadzenia wielu instytucji, np. ośrodka interwencji kryzysowej, mieszkań chronionych, ośrodków wsparcia, rodzinnych poradni specjalistycznych, wykwalifikowanych rodzin zastępczych.    Aktualnie - nagle z naruszeniem zasady vacatio legis - powiatom wyznaczono szereg nowych zadań, m.in. z zakresu rehabilitacji zawodowej i społecznej, do których nie ma przygotowanych przepisów wykonawczych i odpowiednich procedur administracyjnych, a wymagających natychmiastowego działania, a także wykwalifikowanej kadry.    Ten szeroki zakres zadań społecznych przypisano powiatowym centrom pomocy rodzinie i tak już przytłoczonym nadmiarem zadań bieżących, borykających się z niedostatkiem środków, kadry i odpowiednich warunków pracy, stale stojących przed problemem systematycznego budowania zespołów pracowniczych, podejmujących oprócz kosztownych zadań ustawowych - różne formy aktywności, których ˝nie widać˝ w budżecie powiatu.    Powiatowym centrom pomocy rodzinie powierzono ponadto rolę kreatora lokalnej polityki społecznej (opracowywanie powiatowej strategii rozwiązywania problemów społecznych), gdy tymczasem pomoc społeczna jest jedną z instytucji polityki społecznej i nie może rozwiązywać wszystkich problemów społecznych w powiecie. Pomoc społeczna nie zastąpi polityki społecznej. Do wdrażania koncepcji lokalnej polityki społecznej muszą być dostosowane prawne, finansowe, kadrowe i instytucjonalne narzędzia jej realizacji. Jednocześnie do centrum przypisano zadania szczegółowe polegające na przyznawaniu i wypłacaniu świadczeń oraz prowadzeniu pracy socjalnej.    Warunkiem sprzyjającym realizacji zadań i koncentracji polityki społecznej musi być dostatek środków finansowych. Jednak powiat większość zadań wykonuje w ramach środków rządowych (dotacji i subwencji), przy czym ich wielkość jest mocno niedoszacowana. Powiat nie ma własnych dochodów, którymi mógłby zasilać swoje jednostki organizacyjne, utrzymywać i modernizować posiadaną infrastrukturę, zatrudniać i szkolić kadrę niezbędną do realizacji własnych zadań. Koszty realizacji poszczególnych zadań nigdy nie zostały należycie policzone. Ustala się je ˝wskaźnikowo˝ i dostosowuje doraźnie do założeń budżetu państwa. Prowadzi to do obniżenia świadczonych usług w tak istotnych dziedzinach, jak ochrona zdrowia, edukacja publiczna, opieka i wychowanie, zwalczanie bezrobocia, pomoc niepełnosprawnym.    Analiza budżetów jednostek organizacyjnych pomocy społecznej np. w powiecie puławskim na 2002 r. prowadzi do konkluzji, że ich funkcjonowanie i realizacja wielu zadań będzie poważnie zagrożona. Dramatyczna jest również sytuacja placówek opiekuńczo-wychowawczych.    Ustalone obecnie dotacje celowe na ich funkcjonowanie nie gwarantują zaspokojenia elementarnych potrzeb wychowanków i efektywnych procesów wychowawczych. W planie finansowym przewidziano dla:    - młodzieżowego ośrodka wychowawczego kwotę 1 126 000 zł. Potrzeby placówki określono na kwotę 1 989 800 zł, a wykonanie budżetu za 2001 r. zamknęło się na poziomie 1 407 600 zł;    - domu dziecka - plan na 2002 r. - 1 140 000 zł, potrzeby 1 685 700 zł, wykonanie za 2001 r. 1 542 500 zł;    - ogniska wychowawczego - plan na 2002 r. - 336 000 zł, potrzeby 600 000 zł, wykonanie za 2001 r. - 492 000 zł.    Również drastyczne obniżenie planu dotacji na rodziny zastępcze z kwoty 1 430 000 zł do kwoty 836 000 zł, przy rzeczywistych potrzebach 1 620 000 zł powoduje niewypłacenie świadczeń zagwarantowanych ustawą i konkretyzowanych w drodze decyzji administracyjnych, a także spowoduje określone sankcje prawne.    Na podkreślenie zasługuje fakt, że powiat puławski jest drugim co do wielkości powiatem w woj. lubelskim, o dużym natężeniu problemów społecznych, których konsekwencją jest ogromna liczba spraw i klientów w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej - zwłaszcza w Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie, a ich obsługa wymaga poważnych nakładów materiałowych i osobowych.    Decentralizacja zadań na szczebel powiatu nie idzie w parze z zabezpieczeniem odpowiednich środków na realizację i obsługę zadań. Etaty i środki w zarządzie i oddziałach PFRON bądź administracji szczebla wojewódzkiego pozostały bądź pozostają nadal w nienaruszonej strukturze, która przejmuje wyłącznie funkcje nadzorcze, a na bezpośrednie wykonywanie zadań powierzonych powiatowi nie ma zagwarantowanych środków finansowych.    Czy istnieje możliwość dostosowania instrumentów prawnych i zabezpieczenia odpowiednich środków finansowych dla powiatów, niezbędnych do realizacji zadań z zakresu polityki społecznej?    Poseł Tadeusz Polański    Warszawa, dnia 4 marca 2002 r.