Debaty sejmoweX Kadencja

Interpelacja w sprawie opodatkowania rekompensat pieniężnych wypłacanych ławnikom

   Panie Ministrze! W związku z apelem od ławników gdańskich zwracam się do Pana z następującymi pytaniami:    1. Czy ławnicy muszą zapłacić podatek od dochodów za rok 2004 i wcześniejsze, skoro im nie potrącano miesięcznych zaliczek?    2. Czy nie można uznać dochodów ławników za wynagrodzenia za czyny związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich zwolnionych od podatku?    Uzasadnienie:    W grudniu 2004 roku Ministerstwo Sprawiedliwości wystosowało do wszystkich dyrektorów sądów w Polsce pismo (znak DB III 020/316/04) dotyczące sprawy opodatkowania rekompensat pieniężnych wypłacanych ławnikom za ich udział w prowadzonych sprawach sądowych. Pismem tym zobowiązano administrację sądów do pobierania zaliczki na podatek dochodowy na bieżąco oraz wstecz za 2004 rok i wcześniejsze. Zaznaczyć trzeba, że do końca 2004 roku nikt w Sądzie nie wspominał nawet o potrąceniu podatku za wypłacany ławnikom ekwiwalent. Istniało powszechne przekonanie, że kwoty te są wolne od podatku jak diety wypłacane za czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich (radni, parlamentarzyści itd.). Nigdy ławnikom nie przeszło nawet przez myśl, że Sąd nie będzie przestrzegał obowiązującego w Polsce prawa i stosował prawo wstecz, a mianowicie:    1. Zmieniając zasady płatności i opodatkowania należności za czynności ławnika, Sąd był zobowiązany poinformować z odpowiednim wyprzedzeniem podatnika (ławnika).    2. Wprowadzając zasadę opodatkowania wstecz należności wypłacanych ławnikom, Sąd pogwałcił zasadę ˝lex retro non agit˝, co jest niedopuszczalne w świetle prawa.    3. Jeżeli należności wypłacane ławnikom przez Sąd nie były wolne od podatku dochodowego, Sąd był zobowiązany do comiesięcznego pobrania i odprowadzenia zaliczki na podatek dochodowy, a tak się nie stało.    4. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych dochody z tytułu rekompensat podlegają kumulacji z dochodami uzyskiwanymi z innych źródeł i wykazywaniu ich w rocznym zeznaniu i wyliczaniu należnego podatku od sumy dochodów.    5. Ponieważ suma świadczeń emerytalno-rentowych i dochodów uzyskiwanych z innych źródeł oraz należności otrzymywane z Sądu mogła w ubiegłych latach powodować zawieszenie w całości lub części świadczeń z ZUS-u (o czym ławnik wówczas nie był poinformowany), rodzić może to dziś konieczność zwrotu wraz z odsetkami kwot dawno pobranych w dobrej wierze, a to by była dla wielu osób katastrofa finansowa.    6. Administracja sądu gdańskiego tendencyjnie i wybiórczo traktuje ww. pismo Ministerstwa Sprawiedliwości, wprowadzając opodatkowanie rekompensat ławników, natomiast przemilcza całkowicie i nie respektuje wysokości wypłaconej rekompensaty, która winny wynosić 3% kwoty bazowej, stanowiącej podstawę ustalania wynagrodzenia zasadniczego asesora sądowego (art. 172 par. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych) nadal obliczające tzw. ˝starych˝ ławników w wysokości 2,5% kwoty bazowej. Bywa tak, że za uczestnictwo na tej samej sprawie każdy z ławników otrzymuje inną kwotę. Nie przestrzega się szczególnie art. 170 par. 1, mówiącego, że ławnik może być wyznaczony do udziału w rozprawach do 12 dni w ciągu roku. W rzeczywistości większość ławników, szczególnie w wydziałach karnych, uczestniczy w rozprawach kilkanaście, a nawet 20 dni w miesiącu.    7. Czynności ławnika wykonywane w Sądzie są funkcją społeczną i jako takie mieszczą się w pojęciu pełnienia obowiązków społecznych i obywatelskich, jakie pełnią np. radni, parlamentarzyści, członkowie komisji wyborczych itd., natomiast sprawą drugorzędną jest określanie tych należności: dieta, ryczałt, ekwiwalent, rekompensata, zwrot utraconego zarobku za obecność itp. - ponieważ sama nazwa nie zmienia istoty pełnionej funkcji, funkcja natomiast jest zgodna z prawdą i poczuciem sprawiedliwości.    8. Nie można traktować wypłacanego ekwiwalentu ani jako umowy zlecenia, ani umowy o dzieło. Ławnicy nie korzystają z żadnej formy urlopu, nie otrzymują też żadnych rekompensat w czasie choroby.    W związku z powyższym Ministerstwo Sprawiedliwości w porozumieniu z Ministerstwem Skarbu winny rozwiązać zaistniałą sytuację dowolnego interpretowania przepisów przez sądową biurokrację, uznając, że czynności ławników, wykonywane w Sądzie zgodnie z ustawą o ustroju sądów powszechnych, są czynnościami związanymi z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich, a należności wypłacane ławnikom uznać za zwolnione od podatku od osób fizycznych do kwoty 2280 zł miesięcznie.    Szczególnie pilnego rozwiązania wymaga sprawa rozliczenia podatku z dochodów za ubiegłe lata, gdyż nie można finansowo obciążać ławników za czyny niepopełnione. Pilnym rozwiązaniem tej sprawy jest zainteresowanych kilka tysięcy ławników w całym kraju.    Z poważaniem    Poseł Gertruda Szumska    Warszawa, dnia 12 kwietnia 2005 r.