Debaty sejmoweX Kadencja

Interpelacja w sprawie sposobu wymierzania opłat eksploatacyjnych

   Zmiana systemu wymierzania opłat eksploatacyjnych z tzw. procentowego na kwotowy w nowelizacji Prawa geologicznego i górniczego z dnia 27 lipca 2001 roku miała na celu uproszczenie ˝starego systemu˝, zamieniając proces wymiaru opłaty w zasadę samoobliczania daniny publicznej przedsiębiorcy górniczego w miejsce podejmowania decyzji administracyjnej.    Praktyka ostatnich 3 lat funkcjonowania pokazała, że ani ˝nowy system˝ nie jest bardziej prosty, ani nie został zachowany duch ustawy, tj. powiązanie wielkości opłaty z uszczerbkiem dla środowiska. W opinii wielu ekspertów powyższa opłata winna być powiązana z uszczerbkiem dla środowiska (m.in. opinia prof. dr hab. A. Lipińskiego: ˝Opłata eksploatacyjna jest daniną publiczną, traktowaną jako tzw. opłata z tytułu korzystania ze środowiska. Jej funkcją jest wyrównanie uszczerbku w środowisku, spowodowanego wydobyciem kopaliny˝; źródło: ˝Rzeczpospolita˝, ˝Za dziury w ziemi˝, 29.06.2001 r.).    Samorządy gmin górniczych węgla kamiennego sygnalizują, iż wadliwe wprowadzenie w życie ustawy Pgig z dnia 27 lipca 2001 roku spowodowało utratę dochodów społeczności górniczych o prawie 200 mln złotych (65 mln zł rocznie) w przeciągu ostatnich 3 lat: 2002, 2003, 2004, tj. w okresie obowiązywania nowego prawa Pgig. Dochody gmin górniczych wg zapewnień strony rządowej miały zostać ustalone na dotychczasowym poziomie m.in. dla zachowania parytetu zadań i środków finansowych gmin.    Powyższe działania rządu są zupełnie niezrozumiałe w kontekście zwiększonych, ogromnych, nowych zadać gmin górniczych w okresie restrukturyzacji sektora górniczego - zwiększone obciążenia społeczne w gminach górniczych, zwiększony wysiłek związany z rewitalizacją terenów górniczych, trudności w pozyskaniu inwestorów na zdegradowanych terenach poprzemysłowych itd.    Według znanych i dostępnych źródeł państwowych średnia cena sprzedaży 1 trony węgla kamiennego w górnictwie w roku 2001 wyniosła 144,46 zł. Oznacza to, że opłata eksploatacyjna przy wysokości 2% od ceny sprzedaży tej kopaliny wynosiła 2,89 zł za 1 tonę kopaliny uszlachetnionej. Przy czym system jej wymiaru pozostał taki sam. Zakładając więc 60% udział gminy w powyższej opłacie, oznacza to średnio spadek dochodów gmin z kwoty 1,73 do 1,08 zł za 1 tonę kopaliny. Przy średniej rocznej produkcji 100 mln ton jest to utrata ok. 65 mln zł w dochodach gmin.    Zdaniem gmin górniczych stawka kwotowa ustalana jest w dalszym ciągu wg kopaliny ˝po uszlachetnieniu˝, a nie wg całości kopaliny wydobytej, która powoduje uszczerbek w środowisku. Ponadto Minister Środowiska odmawia gminom górniczym prawa strony w postępowaniach sądowych, co uniemożliwia gminom skorzystanie z przysługującego zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa ˝do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd˝.    Gminy górnicze występują z zapytaniami: Dlaczego pojęcie kopaliny uległo deformacji, pomimo iż w pracach nad ustawą nie było o tym mowy? W poprzednim systemie przedsiębiorca przedkładał gminie do zaopiniowania druki sprawozdawcze (zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie opłat za działalność prowadzoną na podstawie przepisów Prawa geologicznego i górniczego (Dz.U. Nr 92, poz. 430 z dnia 31.08.1994 r. § 1 ust. 1 i § 2 ust. 1 i 2), zgodnie z którymi podawał całość wydobytej kopaliny oraz tej ilości kopaliny, która wymagała uszlachetnienia i następnie była sprzedawana.    Zmiana pojęcia kopaliny drogą rozporządzenia spowodowała zmianę przedmiotu opodatkowania. Ustawa Pgig z 2001 roku nie upoważniła żadnego organu do zmiany powyższego przedmiotu opodatkowania. Na żadnym etapie prac ustawodawczych nie było o tym mowy. Powyższa sytuacja narusza zasady określone w art. 217 Konstytucji RP, gdzie m.in. wszystkie elementy konstrukcji podatkowej, w tym m.in. podmiot i przedmiot opodatkowania, powinny być jasno zdefiniowane w ustawie, a nie w żadnym akcie rangi podustawowej. To jest powód m.in. wielu skarg gmin górniczych do Ministra Środowiska, który pomimo nadania gminom statusu organu podatkowego ww. nowelizacją Prawa geologicznego i górniczego nadal odmawia im prawa strony wtedy, kiedy występują ze skargą na wadliwy sposób wymiaru opłaty eksploatacyjnej.    Pytaniem zasadniczym jest: Jaka jest przeszkoda w określeniu takich stawek opłat eksploatacyjnych w ustawie, aby nie uszczuplały one dochodów gmin przynajmniej względem roku 2001, i następnym określeniu drogą rozporządzenia sposobu corocznej ich waloryzacji? Stawka opłaty eksploatacyjnej dla węgla kamiennego została ustalona, w porównaniu z rokiem 2001, na dyskryminującym społeczności gmin górniczych poziomie i wymaga ponownej, rzetelnej analizy.    Ponadto od 2002 roku, tj. od początku obowiązywania nowych stawek, powyższy zaniżony poziom opłaty eksploatacyjnej dla węgla kamiennego nie uległ żadnej waloryzacji i nadal pozostaje na poziomie 1,80 zł za 1 tonę wydobytej kopaliny. W związku z powyższym gwarancje rządu o zapewnieniu dochodów gmin górniczych węgla kamiennego na niezmienionym poziomie pozostają wyłącznie na papierze.    W przypadku dalszego forsowania powyższego sposobu działania należy liczyć się z ostrymi protestami społeczności gmin górniczych.    Realizacja programów rządowych, w tym m.in. programu restrukturyzacji górnictwa, nie może być realizowana kosztem społeczności górniczych, które mają na tym etapie szereg nowych zadań do zrealizowania.    Uprzejmie proszę Szanownego Pana Ministra Środowiska o rozważenie na obecnym etapie prowadzenia prac legislacyjnych (druk sejmowy nr 3497 - nowelizacja ustawy Pgig) wprowadzenia takich zmian w systemie opłat eksploatacyjnych dla gmin górnictwa węgla kamiennego, aby nie powodował on tak drastycznych negatywnych skutków w dochodach tych gmin.    Z poważaniem    Poseł Eugeniusz Wycisło    Warszawa, dnia 27 stycznia 2005 r.